Mała retencja w ogrodzie. Domowe sposoby na retencjonowanie wody

Beczka na deszczówkę ustawiona pod rynną zapełni się szybciej

Mała retencja to najprostszy sposób, aby zagospodarować i oszczędzić wodę w ogrodzie. Dzięki specjalnym pojemnikom na zbieranie deszczówki możesz gromadzić cenną wodę opadową i wykorzystać ją później do własnych potrzeb. Dowiedz się, jak łapać deszczówkę i dlaczego warto to robić.

Z tego artykułu dowiesz się:

Co to jest mała retencja?
Mała retencja w ogrodzie – jak retencjonować wodę w ogródku?
Jakie są korzyści z retencjonowania wody?
Czy trzeba gromadzić wodę w polskim klimacie?
Jak łapać deszczówkę?
Co jest potrzebne do gromadzenia wody deszczowej?
Jak jeszcze możesz oszczędzać wodę w ogrodzie?

Przez niekorzystne zmiany klimatyczne coraz częściej dochodzi do ekstremalnych zjawisk pogodowych. Z jednej strony mamy susze, a z drugiej podtopienia i powodzie, co wpływa nie tylko na komfort życia, ale również stan przydomowego ogrodu lub działki. Rozwiązaniem jest zastosowanie retencji, która jest najlepszym sposobem na zagospodarowanie wody w przypadku jej niedoboru. Tylko czym jest retencjonowanie wody i jak powinien wyglądać projekt tzw. ogrodu deszczowego?

Mała retencja – co to znaczy?

Mała retencja to nic innego jak zatrzymanie wody w miejscu, w którym spadła w postaci deszczu. Retencjonowanie wody odbywa się w pierwszej kolejności na roślinności, na której zatrzymuje się woda. Spowalnia to jej spływ do kanalizacji i rzek. Szybkie pozbywanie się wody jest nie tylko szkodliwe dla środowiska, ale i nieopłacalne dla nas. Wodę opadową można łatwo zatrzymać i wykorzystać np. w ogrodzie.

Łąka kwietna – element małej retencji
Łąka kwietna pozwoli ograniczyć odparowywanie wody z gleby i pięknie udekoruje ogród

Mała retencja w ogrodzie – jak retencjonować wodę w ogródku?

Mała retencja w ogrodzie może odbywać się poprzez łapanie deszczówki do specjalnych zbiorników. Zadaniem tych zbiorników jest zatrzymanie i jednocześnie spowolnienie spływu wód. Retencję stosuje się nie tylko na przydomowych działkach i ogrodach, ale też na znacznie większych powierzchniach – na terenach nizinnych jej zadaniem jest przeciwdziałanie suszy i powodzi, a na górskich mała retencja przeciwdziała skutkom odpływu wód opadowych.

Najprościej więc rzecz ujmując, retencjonowanie wody to magazynowanie wód opadowych lub roztopowych oraz ograniczenie ich szybkiego odpływu. Dzięki specjalnym systemom woda jest zatrzymywana i stopniowo uwalniana do kanalizacji deszczowej w obrębie nieruchomości i może zostać wykorzystana w tak zwanej zielono-niebieskiej infrastrukturze. Co istotne, mała retencja to nie tylko beczki na deszczówkę, ale też oczka wodne, dodatkowe zadrzewienie ogrodu oraz specjalnie zaprojektowane zaawansowane systemy nawadniające.

Mała retencja koło domu to:

  • beczka na deszczówkę, którą stawia się przy rurze spustowej odchodzącej od dachu
  • naziemny lub podziemny zbiornik na wodę deszczową, który zbiera wodę z powierzchni całego dachu
  • instalacja rozsączająca, która powoli uwalnia wodę do gruntu i rozprowadza ją po większej powierzchni działki; w sprzyjających warunkach pozwala na całkowite odłączenie od kanalizacji deszczowej
  • korytka spływowe, które odprowadzają wodę do oczek wodnych
  • oczka wodne
  • łąka kwietna z roślinami wilgociolubnymi
  • ogród deszczowy zasilany wodą opadową
  • powierzchnie przepuszczalne wodę i wilgoć jak na przykład chodnik wyłożony kostką ażurową

Sam system gromadzenia wody w specjalnych zbiornikach retencyjnych może okazać się czasochłonny, ponieważ wciąż wymaga samodzielnego podlewania ogrodu. Możesz rozważyć automatyczne zarządzanie wodą, czyli projekt małej retencji, w którym woda jest uwalniana stopniowo i rozprowadzana po powierzchni ogrodu.

Retencjonowanie wody – to się opłaca!

Woda w ogrodzie jest elementem niezbędnym, ponieważ każda roślina potrzebuje jej, by żyć. Polska wprawdzie leży w strefie klimatycznej, która zapewnia optymalne opady deszczu przez cały rok, jednak coraz częściej dochodzi do ich deficytu. Co gorsza, dzieje się tak latem, w okresie wegetacyjnym, czyli największego zapotrzebowania na wodę przez rośliny. Jeśli nie ma wystarczającej ilości opadów, rośliny zaczynają wykorzystywać zapasy wody glebowej i gruntowej, a gdy tej wody zabraknie – przychodzi susza. Z drugiej strony po obfitych opadach dochodzi do szybkiego odpływu wody do rzeki, a to z kolei powoduje wystąpienie szkód powodziowych. Rozwiązaniem jest właśnie retencjonowanie wody!

Retencjonowanie wody pozwala na:

  • ograniczenie skutków nadmiaru lub niedoboru wody
  • oszczędne gospodarowanie zasobem wodnym
  • podniesienie poziomu wód gruntowych
  • możliwość wykorzystania deszczówki w ogrodzie i gospodarstwie domowym

Słowem kluczem w zaletach retencji jest „oszczędny”. To, co warto podkreślić, to fakt, że retencjonowanie wody opadowej jest bezpłatne – sama woda jest za darmo, a z tytułu retencjonowania nie ponosi się żadnych dodatkowych opłat. Tymczasem woda z wodociągu wykorzystywana w gospodarstwie domowym, a co za tym idzie również w przydomowym ogrodzie, jest już odpłatna.

Za retencją przemawia jeszcze jedna korzyść – zgromadzoną w zbiorniku wodę deszczową możesz wykorzystać nie tylko do podlewania ogrodu, ale również jako tzw. wodę szarą, na przykład do spłukiwania toalety czy prac porządkowych.Przy wykorzystaniu deszczówki możesz zmniejszyć zużycie wody w gospodarstwie nawet do 60%!

Jakby tego było mało, w Polsce co roku uruchamiane są programy dofinansowania zachęcające do projektowania małej retencji na działkach – przykładem jest program „Moja woda”. Oznacza to, że każdy właściciel działki, który jest zainteresowany retencją, może otrzymać dofinansowanie na projekt.

Gromadzenie wody deszczowej a klimat w Polsce

Ekolodzy i specjaliści od klimatu od lat powtarzają, że w Polsce susze pojawiają się coraz częściej. W latach 1951–1981 odnotowano na naszym terenie tylko 6 susz, średnio co 5 lat. W okresie późniejszym 1982–2011 susz było już 18 i występowały średnio co 2 lata. Od 2013 roku coroczne susze stały się zjawiskiem dość powszechnym, a z drugiej strony – bardzo niepokojącym.

Dlatego warto zadbać o retencję, która zapewnia stały dostęp do wody, nawet w tak wymagającym okresie, jak bezopadowe dni. Dzięki retencji rośliny mają zapewniony stały rozwój, co przekłada się na większą bioróżnorodność, poprawiają się też mikroklimat i estetyka wokół domu. Nie bez znaczenia jest również ekologia – zgromadzoną deszczówkę możesz użyć na rozmaite sposoby, nie tylko do podlewania ogrodu. Ponadto gromadzenie deszczówki może w znacznym stopniu zredukować spływ powierzchniowy wody, co chroni przed podtopieniami i zarazem zatrzymuje wodę, którą później rośliny mogą wykorzystać.

Pobieranie wody deszczowej z beczki retencyjnej do konewki
Woda deszczowa jest miękka i pozbawiona chloru – najlepsza do podlewania roślin!

Jak łapać deszczówkę?

Jak już wspomnieliśmy, retencja polega na zbudowaniu specjalnego systemu, który umożliwi zbieranie deszczówki i jej wykorzystania do podlewania kwiatów, warzyw, krzewów czy innych roślin. Deszczówka może być również przeznaczona do zasilenia oczka wodnego.

Podstawą systemu zbierania wody deszczowej jest zbiornik. Należy zadbać o jego odpowiednie parametry, aby po pierwsze zbierał dokładnie tyle wody, ile potrzeba, a po drugie nie był zbyt duży, aby nie zmniejszył jakości gromadzonej wody przez jej zastanie. Na rynku dostępne są zbiorniki o pojemności od 1500 do 50 000 litrów. Dobór zbiornika do gromadzenia wody jest kwestią indywidualną i zależy od regionu Polski, wielkości opadów, a także powierzchni ogrodu. Najczęściej stosuje się tu wzór tzw. uzysku wody. Więcej dowiesz się z poradnika:

Zaawansowany projekt małej retencji – czego potrzebujesz?

Woda deszczowa może zasilać ogródek w ramach systemu nawadniania albo być doprowadzona do pomieszczeń gospodarczych np. do mycia narzędzi. Co jest potrzebne do zaprojektowania systemu nawadniania wykraczającego poza prostą beczkę na wodę?

Zaawansowany system zbierania wody uwzględnia zbiornik na wodę z przelewami i podłączeniami. Dzięki zastosowanym rozwiązaniom odprowadza nadmiar wody w głąb gruntu, gdy pojemnik jest pełny, lub też uzupełnia wodę np. ze studni lub kanalizacji, gdy jest jej za mało. Zbiornik podziemny standardowo wyposażony jest we wlew, syfon przelewowy i pływający pobór wody. System powinien być również wyposażony w filtr, który pozwoli oczyścić deszczówkę z zanieczyszczeń stałych, jak gałązki i liście.

Dzięki zaawansowanym systemom filtracyjnym i efektywnemu zarządzaniu wodą będziesz mieć do niej stały dostęp, niezależnie od tego, czy występowały opady czy nie. W tym celu potrzebujesz centrali deszczowej – jest to urządzenie, które monitoruje poziom wody w zbiorniku i w przypadku braku deszczówki automatycznie przełącza system na wodę z wodociągów.

Jakby tego było mało, w Polsce co roku uruchamiane są programy dofinansowania zachęcające do projektowania małej retencji na działkach – przykładem jest program „Moja woda”. Oznacza to, że każdy właściciel działki, który jest zainteresowany retencją, może otrzymać dofinansowanie na projekt.

Jak jeszcze można oszczędzać wodę w ogrodzie?

Susza to poważny problem, z którym co roku borykają się działkowcy i ogrodnicy. Sporo się więc mówi o oszczędzaniu wody w ogrodzie i zachęca do instalacji zbiorników na deszczówkę. Tak zgromadzoną wodę możesz wykorzystać do pielęgnacji ogrodu i w gospodarstwie domowym. Co więcej, nadaje się nie tylko do spłukiwania toalety czy prac porządkowych, ale również do mycia samochodu czy narzędzi ogrodowych. Oprócz samego zastosowania deszczówki warto zadbać o nawyki, które pozwolą zmniejszyć zużycie wody.

Kilka praktycznych rad, dzięki którym zaoszczędzisz wodę:

  • Postaw na podlewanie wieczorem lub z samego rana, dzięki temu zapobiegniesz szybkiemu odparowywaniu wody.
  • Podlewaj rośliny obficie, bo dzięki temu gleba i bryła korzeniowa dobrze nasiąkną wodą, co zmniejszy również jej odparowywanie.
  • Ogranicz podlewanie w przypadku roślin bardziej odpornych na suszę, jak np. rozchodniki, rojniki, kocimiętka, liliowce, sasanka, czyściec wełnisty.
  • Popraw parametry gleby, zwłaszcza w przypadku lekkiej i piaszczystej, bo dzięki temu lepiej utrzyma wodę i składniki pokarmowe. Możesz do tego wykorzystać nawóz organiczny.
  • Przed posadzeniem rośliny wymieszaj wodę z torfem – woda będzie wtedy dłużej się utrzymywać w górnej warstwie.
  • Przy roślinach doniczkowych na etapie sadzenia zastosuj hydrożel, ponieważ ogranicza on ryzyko wyschnięcia roślin i zmniejsza częstotliwość ich podlewania.
  • Do podlewania oprócz wody wodociągowej i deszczówki możesz wykorzystać wodę po gotowaniu (bez soli) oraz po wymianie w akwarium.
  • Zasadź krzaki i drzewa w ogrodzie, ponieważ zaciemniają one ogród, a jednocześnie zmniejszają temperaturę, zapewniając odpowiedni mikroklimat do rozwoju innych roślin.
  • Sprzęty i narzędzia ogrodnicze myj gąbką i wodą z wiadra zamiast strumieniem wody.
  • Zainteresuj się systemami do nawadniania, które zautomatyzują cały proces i dostarczą tyle wody, ile rośliny potrzebują.

Podsumowując, oszczędzanie wody w ogrodzie przynosi same korzyści. Dzięki małej retencji nie tylko zyskujesz dodatkowe i bezpłatne źródło wody, ale masz też do niej stały dostęp, nawet w czasie suszy. Jest to o tyle istotne, że Polska walczy z suszami i w skrajnych przypadkach władze apelują, aby nie podlewać ogrodu w upały, w niektórych miastach nawet wystawiano z tego tytułu mandaty. Już dziś pomyśl więc o swoim ogrodzie i zastosuj ekologiczne zbiorniki na deszczówkę, w które inwestycja na pewno się opłaci!