Prawidłowe uszlachetnianie roślin

Drzewa owocowe wiosną.

Wielu ogrodników uważa uszlachetnianie roślin za królewską dyscyplinę. Szczepienie róż czy drzewek owocowych jest w rzeczywistości o wiele prostsze, niż się wydaje. W zależności od okresu wegetacji czy odmiany roślin możemy posłużyć się wieloma metodami uszlachetniania, które mają wiele wspólnych cech. W niniejszym poradniku OBI poznasz niektóre z najbardziej popularnych sposobów uszlachetniania roślin i dowiesz się, jakie metody zalecane są dla jakich roślin.

1. W jakim celu uszlachetnia się rośliny? 2. Prawidłowe uszlachetnianie drzew owocowych metodą stosowania
3. Uszlachetnianie drzew dla zaawansowanych: szczepienie w klin, na tzw. sarnią nóżkę 4. Prawidłowe uszlachetnianie roślin latem: okulizacja róż i drzew
5. Uszlachetnianie pomidorów
Róże w porze kwitnienia.

1. W jakim celu uszlachetnia się rośliny?

Uszlachetnianie roślin to wegetatywne rozmnażanie w sztucznych warunkach. Tę metodę wykorzystuje się przede wszystkim w przypadku roślin zdrewniałych, np. drzew owocowych lub róż, ale także warzyw, np. ogórków lub pomidorów. Mówiąc prościej: uszlachetnianie (szczepienie) roślin polega na umieszczeniu jednej gałązki rośliny na gałązce innej rośliny, aby je w ten sposób klonować. W wyniku rozmnażania roślin w warunkach naturalnych ich cechy się wprawdzie dziedziczą, ale w słabym stopniu. Jeśli prawidłowo przeprowadzisz uszlachetnianie, np. jabłoni, pozytywne cechy pojawią się w takim samym natężeniu w obu wyhodowanych roślinach, a Ty otrzymasz nowe drzewko, które w niczym nie ustępuje poprzedniemu.

Druga zaleta uszlachetniania wynika z tego, że w przypadku niektórych roślin faza wzrostu do momentu wytworzenia pędu głównego trwa bardzo długo. W takiej sytuacji szybciej będzie, jeśli drzewko zaszczepimy na wyrośniętym już pniu. Wprawdzie w drodze uszlachetniania nie wyhodujemy nowych odmian, ale i tak możemy połączyć cechy różnych roślin. Jeśli korzenie Twojej czereśni są słabe i podatne na szkodniki, dobrym rozwiązaniem jest zaszczepienie jego gałązek na pniu bardziej odpornego drzewka.

Istnieje wiele różnych metod uszlachetniania roślin. W przypadku tzw. szczepienia przez stosowanie używa się zraza, czyli części gałęzi. Inna metoda to okulizacja, czyli uszlachetnianie przy użyciu oczek. Oba sposoby nadają się do drzew owocowych, przy czym stosowanie jest prostsze. Okulizację stosuje się szczególnie przy uszlachetnianiu róż.

Nie wszystkie odmiany roślin można ze sobą łączyć. Najlepsze wyniki uzyskuje się, uszlachetniając te same gatunki bądź odmiany tego samego gatunku. Skuteczne może być np. łączenie odmian jabłoni z gruszą albo owoców pestkowych (np. czereśnie, śliwki czy morele). Z reguły nie szczepi się jabłoni z czereśnią.

Związanie zraza i podkładki materiałem wykonanym z łyka.

2. Prawidłowe uszlachetnianie drzew owocowych metodą stosowania

Uszlachetnianie czereśni lub jabłoni przez długi czas było uznawane za sztukę. Metoda stosowania jest względnie prosta i może być wykorzystywana w okresie spoczynku roślin nawet przez ogrodników amatorów. Polega na osadzeniu tzw. zraza, czyli elementu szczepu, na siewce, młodym drzewie o odpowiedniej czystości odmianowej. W pierwszej kolejności odetnij od swojego drzewka owocowego zdrowy, jednoroczny pęd. Z jego części środkowej wytnij zraz. Grubość i długość zraza powinna odpowiadać grubości i długości ołówka. Powinien także posiadać cztery oczka. Siewki użyte na podkładkę powinny być mniej więcej tak grube jak zrazy.

Teraz sprawdź, gdzie na korze podkładki znajdują się oczka. Po drugiej stronie pędu czy gałęzi musisz wykonać nacięcie. Oczko będzie wspomagało zrośnięcie się zraza z podkładką. Wykonaj nacięcie o długości min. 6 cm. Oba elementy musisz naciąć w taki sposób, aby ich powierzchnie dobrze do siebie pasowały. Najtrudniejsze masz już za sobą.

Gdy osadziłeś już zraz na podkładce, należy całość związać. Dobrze sprawdza się przy tym materiał wykonany z łyka. Po związaniu nanieś na miejsce połączenia maść ogrodniczą. O tym, czy szczepienie się udało, dowiesz się na wiosnę, gdy zraz wypuści pędy.

Najważniejszą czynnością przy uszlachetnianiu roślin jest wykonanie prawidłowego zraza i nacięcia. Zanim zaczniesz szczepić własne czereśnie czy grusze, poćwicz tworzenie zrazów na gałęziach wierzbowych.

Szczepienie w klin, tzw. sarnia nóżka

3. Uszlachetnianie drzew dla zaawansowanych: szczepienie w klin, na tzw. sarnią nóżkę

Jeśli jesteś wystarczająco odważny, możesz spróbować metodę szczepienia na klin. Uszlachetnianie według tej metody jest podobne do stosowania, z tą jednak różnicą, że zraz jest mniejszy niż podkładka i umieszcza się go z boku siewki. Metoda ta nazywana jest również „szczepieniem bocznym”. Podobnie jak w przypadku stosowania, i tutaj najlepszą porą jest zima, okres spoczynku roślin. W tym czasie należy przynajmniej przygotować zraz, który do momentu szczepienia można przechowywać w chłodnych warunkach.

Technika cięcia jest przy szczepieniu w klin jednak trudniejsza. Po skróceniu podkładki na wybraną długość musisz wyciąć z boku klin, tzw. sarnią nóżkę. Wykonaj w tym celu dwa nacięcia o długości ok. 3 do 4 cm. Podobne nacięcia wykonaj w zrazie. Zraz i podkładka muszą dokładnie do siebie pasować. Pamiętaj o tym, aby jasnozielone warstwy kory obu części przylegały do siebie całą powierzchnią. Elementy zwiąż materiałem wykonanym z łyka, a miejsce połączenia posmaruj maścią ogrodniczą.

Wycinanie oczka ze zraza.

4. Prawidłowe uszlachetnianie roślin latem: okulizacja róż i drzew

Okulizacja polega na szczepieniu oczka zraza, a nie całego pędu. Ta metoda stosowana jest nie tylko do drzew owocowych, ale także do róż. Można wykonać ją latem, gdy kora łatwo odchodzi od drzew i różanych łodyg.

Jeśli chcesz przeprowadzić okulizację, musisz kupić specjalny nóż do okulizacji. Z jego pomocą płasko wytniesz oczko ze zraza. W przypadku róż oczko powinno mieć długość ok. 1 do 2 cm, drzewek owocowych ─ od 2 do 4 cm. Najlepiej zostaw przy oczku ogonek liściowy. Jeśli chcesz uszlachetnić róże, zrazy odetnij od już przekwitłych roślin. Oczko wytnij w taki sposób, aby nie uszkodzić jego tylnej strony i aby nie zostały na nim żadne części pędów.

Przy podkładce róży należy odsłonić szyjkę korzeniową i usunąć wszystkie pędy boczne ─ z wyjątkiem wierzchołka. W miejscu, w którym chcesz przyczepić oczko, wykonaj nacięcie w kształcie litery T, a następnie za pomocą łopatki noża delikatnie zdejmij korę z lewej i prawej strony. Teraz wsuń oczko ostrożnie w powstały otwór. Wystające krawędzie odetnij, aby oba elementy dokładnie do siebie przylegały. W marketach dostępne są specjalne paski do okulizacji, które mocno przyciskają oczko do podkładki. Połączone części możesz związać także materiałem wykonanym z łyka. Po upływie ok. 3 tygodni dowiesz się, czy prawidłowo uszlachetniłeś roślinę: jeśli pozostawiony przy oczku ogonek liściowy odpadł, oznacza to, że okulizacja przebiegła pomyślnie.

Dojrzewające pomidory.

5. Uszlachetnianie pomidorów

Warzywa takie jak pomidory i ogórki najczęściej uszlachetnia się po to, aby połączyć korzystne cechy dwóch roślin. W przypadku pomidorów można w ten sposób wpłynąć na wzrost plonów i zwiększyć odporność roślin. Jeśli chcesz połączyć ze sobą dwie odmiany pomidorów, musisz je najpierw zasiać. Na podkładkę nadaje się np. odmiana „Vigomax”, ponieważ posiada silny system korzeniowy i jest odporna na choroby. Tę odmianę wysiej ok. tydzień przed wybraną przez Ciebie szlachetną odmianą.

Gdy siewki osiągną wysokość ok. 10 cm, możesz rozpocząć uszlachetnianie. W tym celu odetnij podkładkę poziomo pod nasadą pierwszych liści. Użyj do tego ostrego noża. Tę samą czynność wykonaj przy odmianie szlachetnej. Ważne, aby – podobnie jak w przypadku uszlachetniania drzewek owocowych i róż – nie dotykać palcami nacięcia i go w ten sposób nie zabrudzić. Następnie dopasuj obie części i połącz je za pomocą specjalnych klamerek.

Na koniec starannie spryskaj roślinę wodą. Aby obie części dobrze się ze sobą zrosły, roślina potrzebuje wysokiej wilgotności powietrza. Taką roślinę najlepiej trzymać w tym czasie w specjalnym pojemniku w szklarni lub na parapecie w domu. Szczep pomidorów należy przez ok. tydzień pozostawić w cieple, a następnie powoli przyzwyczajać do warunków panujących na zewnątrz. W tym celu pokrywę należy codziennie otwierać trochę szerzej. Po hartowaniu pomidorów przez okres ok. czterech do pięciu dni można je przesadzić na grządkę.

Uszlachetnianie roślin uchodzi za prace ogrodnicze o zaawansowanym stopniu trudności. Ogrodnicy amatorzy jednak z pewnością również poradzą sobie z rozmnażaniem i uszlachetnianiem drzewek owocowych, róż i warzyw, jeśli trochę poćwiczą i wykażą się odpowiednią cierpliwością. Ważną czynnością jest cięcie zrazów, którą można ćwiczyć np. na gałęziach wierzbowych. Generalnie należy pamiętać o tym, aby do wykonywania cięć używać ostrych i czystych noży – podobnie jak w medycznych operacjach, tak i tu higiena i czystość to podstawa. Aby szczepienie drzewek zakończyło się sukcesem, potrzebne są nie tylko umiejętności, ale też odpowiednia porcja szczęścia. W końcu to, czy obie części dobrze się ze sobą zrosną, zależy tylko i wyłącznie od przyrody.

  • Zamów i odbierz
  • Sprawdź dostępność w markecie
  • Szeroki wybór produktów
Do góry