Zaciski do łączenia kabli – przegląd i wskazówki dotyczące zakupu
W tym poradniku znajdziesz charakterystykę różnych rodzajów zacisków do łączenia przewodów. Pokażemy Ci, który zacisk nadaje się do jakiego celu oraz jakie są jego zalety i wady.
Poradnik w pigułce
Zaciski do łączenia kabli służą do bezpiecznego i trwałego łączenia przewodów elektrycznych bez konieczności ich lutowania. Zapewniają stabilny styk, ograniczają ryzyko przegrzewania się instalacji i ułatwiają montaż oraz ewentualne modyfikacje okablowania. Stosuje się je zarówno w instalacjach domowych, jak i w rozdzielniach, puszkach elektrycznych czy urządzeniach.
Do czego służą zaciski łączące?
Zaciski łączące służą do bezpiecznego, trwałego łączenia przewodów elektrycznych w odpowiednich puszkach instalacyjnych lub łączeniowych. Wybór i zastosowanie zależą od rodzaju przewodu (jedno-, wielo-, cienkożyłowy), dopuszczalnego przekroju, prądu/napięcia znamionowego oraz temperatury otoczenia zacisku.
Wskazówka: Decydujące znaczenie mają m.in. normy PN-EN 60998-2-1 dla zacisków łączących oraz PN-HD 60364-5-52 dotyczące wyboru i montażu instalacji przewodowych; puszki instalacyjne/łączeniowe muszą spełniać wymagania normy PN-EN 60670-22.
Należy unikać luźnych, niezamocowanych zacisków w rozdzielaczach. Zacisk łączący utrzymuje połączenie między przewodami i jest przykręcany lub wyposażony w mechanizm sprężynowy, w zależności od konstrukcji. Pokażemy Ci, jakie różne rodzaje zacisków łączących istnieją i jakie narzędzia są potrzebne do okablowania za pomocą zacisków.
Złączki kablowe – kupuj w OBI
Jakie są rodzaje zacisków do łączenia kabli?
Zaciski oświetleniowe
Zaciski oświetleniowe łączą wylot sufitowy z oprawą oświetleniową, zazwyczaj bez użycia narzędzi (technika sprężynowa/klipsowa). W zależności od produktu dopuszczalne są przewody jednożyłowe, wielożyłowe i cienkożyłowe. Decydujące znaczenie mają zatwierdzenia producenta dotyczące rodzajów przewodów i przekrojów. W przypadku nowoczesnych zacisków dźwigniowych/sprężynowych przewody cienkie są często dopuszczalne bez końcówek; obowiązujące są zawsze dane techniczne.
Zaciski lustrzane (zaciski śrubowe) – wraz z końcówkami przewodów
Zaciski śrubowe łączą przewody za pomocą śruby zaciskowej. Aby przewody o cienkich żyłach nie rozchodziły się ani nie ulegały uszkodzeniu, w praktyce są one zaciskane za pomocą końcówek przewodów zgodnie z normą PN-EN 60999-2 (odpowiednia końcówka, odpowiedni profil zaciskania, szczelność gazowa). Połączenia śrubowe wymagają starannego montażu, ponieważ nieprawidłowe osadzenie i nierównomierne zaciskanie mogą prowadzić do przegrzania; w wielu zastosowaniach zaciski sprężynowe/dźwigniowe są bardziej wytrzymałą alternatywą.
Wskazówka: Złączki lustrzane są często dostępne w wersji dwunastopolarnej. Poszczególne bieguny można oddzielić od siebie, aby uzyskać wymaganą liczbę zacisków do danego zastosowania.
Uwaga: Zaciski lustrzane są często montowane w skrzynkach rozgałęźnych starszych budynków lub w niedrogich modelach opraw oświetleniowych. Częstym problemem związanym z zaciskami śrubowymi jest to, że mogą one ulegać przegrzaniu w przypadku nieprawidłowej instalacji elektrycznej, jeśli przewody nie są równomiernie zaciśnięte. Ponadto do zamocowania końcówek przewodów i przykręcenia śrub potrzebne są dodatkowe narzędzia i kilka etapów pracy. Dlatego zaciski śrubowe nie są preferowanym rozwiązaniem.
Czytaj także: Jak zaplanować instalację elektryczną w domu?
Jak mocować końcówki przewodów do przewodów?
Przewody cienkie lub bardzo cienkie są bardzo elastyczne i często stosowane. Jednak w celu użycia z zaciskami śrubowymi należy je wyposażyć w końcówki przewodów, aby żadne pojedyncze przewody nie wystawały z zacisku i aby zapobiec problemom, takim jak zwarcie lub stopienie.
W tym celu wybierz odpowiednią końcówkę przewodu. Na opakowaniu producenta znajdziesz informacje dotyczące długości i przekroju przewodu. Najpierw odsłoń przewód za pomocą szczypiec do zdejmowania izolacji, aby wystające przewody pasowały do długości końcówki przewodu. Następnie załóż końcówkę przewodu na przewód.
Za pomocą szczypiec do zaciskania zaciśnij końcówkę przewodu. W ten sposób zapewnisz, że między poszczególnymi przewodami nie będzie żadnych przestrzeni powietrznych, a końcówka będzie stabilnie i trwale łączyć przewody. Teraz przewód jest gotowy do użycia w zacisku śrubowym.
Alternatywą są końcówki kablowe.
Zaciski do puszek
Złączki do puszek są stosowane w puszkach połączeniowych i w zależności od konstrukcji nadają się do większych przekrojów. Posiadają oddzielne rzędy zacisków (np. dla L, N, PE): nie „wszystkie bieguny są ze sobą połączone”.
Wskazówka: Zaciski do puszek należy stosować wyłącznie w odpowiednich puszkach zgodnie z normą PN-EN 60670-22 i zwracać uwagę na przekrój, rodzaj zacisku (śruba/sprężyna) oraz wskazówki producenta.
Sprawdź ofertę puszek elektrycznych w OBI
Zaciski wtykowe z dźwignią
Do przewodów elektrycznych wielożyłowych i jednożyłowych nadają się zaciski wtykowe z dźwignią. Przewód jest tu wtykany, ale w porównaniu z innymi zaciskami wtykowymi, takimi jak np. zacisk oświetleniowy, pozostaje luźny. Dopiero po naciśnięciu dźwigni przewód jest mocno osadzony.
Zaletą tego rozwiązania jest szybkie i łatwe podłączanie i odłączanie przewodów. Ponadto można w ten sposób mocować również przewody wielożyłowe bez końcówek, ponieważ nie ma ryzyka, że przewody będą wystawać lub zostaną uszkodzone przez śruby.
Zaciski dźwigniowe łączą przewody jedno-, wielo- i cienkożyłowe bez użycia narzędzi; można również łączyć różne przekroje – zgodnie ze specyfikacją producenta. Wiele aktualnych serii pozwala na stosowanie przewodów cienkich bez końcówek i jest przystosowanych do ponownego użycia; decydujące znaczenie mają dane techniczne i wartości charakterystyczne (certyfikaty, prąd/napięcie znamionowe, klasa temperaturowa).
Uwaga: Odniesieniem do produktu i normy są dane techniczne producenta oraz norma PN-EN 60998.
W tej zaciskówce można również zamocować przewody o różnych przekrojach.
Złączki szynowe
Złączki szynowe znajdują się zazwyczaj w skrzynce rozdzielczej, gdzie zbiega się wiele przewodów. Są one umieszczane na szynach nośnych w rozdzielnicach. Można je rozbudowywać modułowo za pomocą mostków. Warianty (zaciskówki odłączające, testowe/pomiarowe) ułatwiają konserwację i wyszukiwanie usterek.
Uwaga: Odpowiednie normy produktowe to seria PN-EN 60947-7-1dla zacisków szeregowych. Wykonanie w instalacji jest zgodne m.in. z normą PN-HD 60364-5-52.
Jak już wspomniano, złączki szynowe znajdują się zazwyczaj na szynie montażowej, szynie w kształcie litery U. W tym przypadku zaciski połączeniowe nazywane są również zaciskami szynowymi.
Sprawdź poradnik: Zasady BHP podczas prac w domu i ogrodzie – domowe BHP w praktyce
Odłączanie i ponowne użycie zacisków połączeniowych
W niektórych przypadkach zaciski połączeniowe można ponownie użyć. Zaciski można jednak odłączać i ponownie używać tylko wtedy, gdy zezwala na to producent.
W zależności od typu, odkręcanie odbywa się za pomocą dźwigni lub określonych punktów uruchamiania. Nie przewiduje się „wykręcania” przewodów z zacisków sprężynowych. Połączenia należy wykonywać w odpowiednich puszkach i montować w taki sposób, aby były uporządkowane i możliwe do sprawdzenia. Luźne zaciski w rozdzielaczu utrudniają przyporządkowanie i kontrolę i należy ich unikać. Prace należy zawsze wykonywać bez napięcia.
Zaciski śrubowe odkręca się za pomocą odpowiedniego śrubokręta, a następnie wyciąga się przewód elektryczny. W przypadku zacisków wtykowych (z dźwignią) należy zwolnić dźwignię, a następnie wyjąć przewód elektryczny.
Zaciski wtykowe z mechanizmem sprężynowym odkręca się, trzymając przewód i ostrożnie obracając zacisk w przód i w tył. W ten sposób przewód odłącza się od zacisku łączącego.
Wskazówka: Podczas wszystkich prac przy zaciskach ważne jest, aby najpierw odłączyć zasilanie od danego obwodu. Należy sprawdzić, czy nie ma napięcia, i zabezpieczyć obwód przed ponownym włączeniem.
Jeśli kable mają być specjalnie izolowane i chronione np. przed wysoką temperaturą w lampach, można zastosować tzw. rurki termokurczliwe.
Informacja prawna:
Prace instalacyjne (układanie przewodów, montaż osprzętu) muszą nadzorować lub wykonać osoby z uprawnieniami SEP (E+D do 1 kV) lub budowlanymi w specjalności elektrycznej, zgodnie z Prawem budowlanym (art. 15) i Rozporządzeniem Ministra Rozwoju.
Samodzielne wykonanie bez uprawnień jest możliwe fizycznie (np. w swoim domu), ale wymaga projektu, pomiarów i odbioru przez uprawnionego elektryka – inaczej instalacja nie przejdzie kontroli nadzoru budowlanego ani OSD.
