Jak można chronić pszczoły? Proste kroki na rzecz pożytecznych zapylaczy
Choć są małe i często niedostrzegane, pszczoły pełnią ogromną rolę w funkcjonowaniu ogrodów oraz całego ekosystemu. Dzięki ich pracy rośliny kwitną, owocują i rozmnażają się, a zbiory są obfitsze i zdrowsze. Niestety, populacja pszczół z roku na rok maleje. Dlatego też warto wiedzieć, jak je wspierać i stwarzać im w ogrodzie bezpieczne, przyjazne miejsce do życia.
Dlaczego pszczoły są zagrożone?
W ostatnich latach odnotowuje się zwiększone wymieranie pszczół i innych owadów zapylających. Powodem tego stanu są zmiany środowiska naturalnego, w jakim żyły one od tysięcy lat. Zaburzone cykle kwitnienia roślin utrudniają dostęp do pokarmu. Sztuczne opryski i pestycydy trują pszczoły, a fale elektromagnetyczne utrudniają im zlokalizowanie ula, a tym samym powrót do pasieki. Intensywna urbanizacja terenów i masowe wycinki drzew powodują utratę naturalnych siedlisk.
Poważnym zagrożeniem jest także skażenie przyrody, stresy środowiskowe oraz nadmierna eksploatacja owadów w pasiekach. Istotny czynnik stanowi również wiosenne wypalanie łąk. W ich wyniku giną zimujące w ziemi królowe trzmieli i ukryte wśród roślinności pszczoły samotnice. Zapylacze są też narażone na różne choroby i obecność pasożytów, np. roztocza Varroa destructor, który potrafi zniszczyć całe kolonie pszczele. Wszystko to osłabia odporność pszczół, zaburza cykl ich rozwoju i prowadzi do powolnego wymierania.
Warto wiedzieć – obecnie w Polsce istnieje niemal 500 gatunków dziko żyjących pszczół, a blisko 200 z nich jest zagrożonych wyginięciem.
Porada eksperta OBI:
“Oprócz sadzenia roślin miododajnych, zapewnij w ogrodzie stałe mikroźródła wody z kamykami lub pływającymi patyczkami – pszczoły i trzmiele potrzebują nie tylko nektaru, ale też bezpiecznego miejsca do picia, co znacząco poprawia kondycję ich kolonii.
8 sposobów na to, jak ochronić pszczoły
Populacja pszczół na całym świecie jest w stanie alarmującym. Aby przyczynić się do ochrony tych ważnych owadów, wystarczy zadbać o ich naturalne siedliska i stworzyć sprzyjające warunki we własnym ogrodzie.
Ochrona naturalnych siedlisk zapylaczy
W krajobrazie rolniczym duże znaczenie dla pszczół mają pasy zieleni pomiędzy uprawami, zadrzewienia śródpolne i miedze. Zwiększają one bazę pokarmową zapylaczy i stanowią bezpieczne schronienie. Dlatego warto obsadzać je kwitnącymi gatunkami zapewniającymi owadom pożywienie przez cały sezon wegetacyjny. Dzikie pszczoły zakładają gniazda także w piaszczystej ziemi, gliniastych zboczach, na skarpach czy nasłonecznionych wzniesieniach porośniętych sucholubną roślinnością. Takie naturalne zakątki trzeba kosić i odchwaszczać, aby nie zarastały drzewami, które wypierają kwiaty łąkowe, zioła i rośliny miododajne. Wsparciem dla pszczół będzie też zapobieganie wypalaniu traw, pozostawianie opadłych liści w ogrodzie oraz niekoszenie całej łąki lub trawnika. Stworzy to miejsca do życia dla pszczół samotnic, a także innych dzikich zapylaczy.
Zakładanie kwietnych ogrodów i łąk
Jednym z najprostszych sposobów na wsparcie pszczół jest sadzenie roślin o prostych kształtach (z łatwym dostępem do nektaru), długim i intensywnym kwitnieniu, jaskrawych kolorach oraz silnym zapachu. Kwietne łąki czy ogrody potrzebne są zarówno na terenach wiejskich, jak i w miastach.
Rośliny miododajne do ogrodu:
- kwiaty: słonecznik, mak, dalia, facelia, chaber bławatek, szałwia lekarska, jeżówka purpurowa, czosnek dekoracyjny,
- zioła: tymianek, lawenda, mięta,
- drzewa owocowe: jabłoń, śliwa, czereśnia, lipa drobnolistna, wiśnia,
Nasiona roślin wchodzących w skład łąk kwietnych można wysiewać do gruntu lub donic. Dobre efekty przynosi zróżnicowanie upraw i stworzenie roślinnej mozaiki w ogrodzie. Na takie zestawienie składa się trochę drzew i krzewów, rabaty z kwiatami, ogródek skalny i miejsce podmokłe (np. małe oczko wodne z płaskimi brzegami albo fontanna).
Czytaj także: Fontanna w ogrodzie – dlaczego warto ją mieć? | OBI
Unikanie chemicznych środków ochrony roślin
Obecność pszczół świadczy o dobrym stanie ekologicznym ogrodu – zapylacze pojawiają się tam, gdzie nie ma nadmiaru chemii. Dlatego unikaj stosowania sztucznych środków ochrony. Działają radykalnie, a zawarte w nich pestycydy, rozpuszczalniki czy rozcieńczalniki trują pszczoły i są szkodliwe dla środowiska. Bezpieczniejszą alternatywę stanowią nawozy oraz opryski ekologiczne – produkty naturalne, które nie zanieczyszczają otoczenia.
Więcej na temat adiuwantów i ekologicznych oprysków pisaliśmy tutaj >>>
Domki dla pszczół
Skutecznym sposobem na zwiększenie liczby miejsc bytowania pszczół są domki dla owadów. To proste konstrukcje wykonane z naturalnych materiałów i wyposażone w moduły o różnych prześwitach i stopniu izolacji. Umieszczone w słonecznej, osłoniętej części ogrodu wabią pszczoły, trzmiele, motyle oraz inne zapylacze, stanowiąc dla nich bezpieczne miejsce. Tego typu konstrukcje możesz zrobić samodzielnie, np. wypełniając drewnianą skrzynkę przyciętymi trzcinami, pustymi łodygami roślin czy nawierconymi kawałkami drewna. Dobrym pomysłem jest też postawienie w ogrodzie poidła dla pszczół.
Sprawdź, jak stworzyć domek dla owadów DIY >>>
Likwidacja roślin inwazyjnych
Ochrona pszczół to nie tylko sadzenie kwiatów, ale także usuwanie roślin stanowiących zagrożenie inwazją. Część obcych gatunków wypiera rodzime rośliny miododajne i zaburza funkcjonowanie naturalnych siedlisk. Są to m.in.: barszcz Sosnowskiego, niecierpek gruczołowaty, rdestowiec, robinia akacjowa, nawłoć, dąb czerwony czy winobluszcz zaroślowy. Przez ich obecność pszczoły mają mniej różnorodnego pokarmu i tracą miejsca do zakładania gniazd. Likwidacja inwazyjnych roślin tworzy przestrzeń dla kwitnących gatunków, które wspierają zapylacze przez cały sezon.
Odtworzenie tradycyjnego bartnictwa
Ciekawym i naturalnym sposobem wspierania dzikich pszczół jest przywrócenie tradycyjnego bartnictwa. Pomaga ono odbudować populacje owadów i wprowadza równowagę w ekosystemach leśnych. W ramach tych działań na terenie lasów drążone są barcie i zostawiane tzw. kłody bartne − kawałki drewna wieszane na drzewach.
Wspieranie rodzimego pszczelarstwa
Miód można przywozić nawet z odległych kontynentów, jednak zapylania nie da się „importować”. Kupując rodzimy miód, wspierasz polskie pszczelarstwo, co wpływa na jakość oraz ilość plonów. Wybór krajowych produktów oddziałuje na dalsze istnienie wielu roślin i zwierząt, a tym samym jest wyrazem troski o równowagę w środowisku naturalnym.
Edukacja i zwiększanie świadomości społecznej
Świadome społeczeństwo to realna siła w ochronie przyrody. Im więcej osób zrozumie rolę zapylaczy w przyrodzie i rolnictwie, tym łatwiej będzie wprowadzać działania sprzyjające ich przetrwaniu. Edukacja polegająca na oswajaniu lęków i obaw związanych z obecnością pszczołowatych powinna być prowadzona już wśród najmłodszych. Ma ona na celu wskazywać, jak pomagać owadom zapylającym, ale też nakreślać zasady bezpieczeństwa. Rolnikom, ogrodnikom oraz społecznościom lokalnym przydatne będą warsztaty i szkolenia w zakresie ograniczania pestycydów oraz promowania ekologicznych praktyk.
