Stop suszy. Globalne i lokalne sposoby walki z suszą
Susza to jedno z największych wyzwań współczesnego świata – dotyka rolników, ogrodników i działkowców. Ponadto ogranicza dostęp do wody pitnej, wpływając tym samym na codzienne życie milionów ludzi. Dlatego przeciwdziałanie jej rezultatom wymaga działań lokalnych i globalnych. W tym poradniku omawiamy strategie łagodzenia skutków suszy w skali międzynarodowej i krajowej. Wskazujemy także, co można zrobić we własnym domu, ogrodzie i najbliższej okolicy.
Susza na świecie – działania międzynarodowe i krajowe
Rządy, organizacje międzynarodowe oraz regionalne struktury, np. Unia Europejska, tworzą szeroko zakrojone strategie mające na celu ochronę zasobów wodnych oraz wsparcie dla rolnictwa. Mają one także przygotować kraje na dalsze skutki zmian klimatycznych.
Programy retencji wody
Na poziomie krajowym i unijnym rozwijane są programy zwiększające tzw. małą i dużą retencję. Ich celem jest zatrzymanie jak największej ilości wody w środowisku, zamiast pozwolić jej szybko odpłynąć do rzek i mórz. Dzięki retencji gromadzimy ok. 6,5% objętości średniorocznego odpływu rzecznego. Szacunki pokazują, że możliwości retencji w Polsce wynoszą 15% średniorocznego odpływu. Inicjatywy te wspierają budowę zbiorników retencyjnych, oczek wodnych, mokradeł i poprzez dopłaty mobilizują gospodarstwa domowe do zakładania systemów zbierania deszczówki. Przykładem takich działań jest np. polski program retencji korytowej. Wspiera on samorządy w tworzeniu infrastruktury wodnej dostosowanej do lokalnych potrzeb. Inną inicjatywą tego typu jest plan przeciwdziałania skutkom suszy, którego celem jest m.in. skuteczne zarządzanie zasobami wodnymi oraz stworzenie sposobów realizacji i finansowania działań przeciwdziałających skutkom suszy.
Czytaj także: Zakładanie oczka - porada OBI
Rekultywacja terenów zdegradowanych
Kolejnym aspektem walki z suszą jest przywracanie wartości przyrodniczej zdegradowanym terenom. Rekultywacja obejmuje odtworzenie gleb i torfowisk, sadzenie drzew i roślinności zatrzymującej wodę, tworzenie łąk kwietnych oraz przywracanie naturalnych cieków wodnych. Takie działania wspomagają magazynowanie wody w ziemi, poprawiają jakość powietrza i wspierają bioróżnorodność.
Regulacje prawne dotyczące gospodarowania wodą
Działania międzynarodowe i krajowe obejmują również zmiany w prawie wodnym. W Unii Europejskiej obowiązuje Ramowa Dyrektywa Wodna. To akt prawa europejskiego, którego nadrzędnym celem jest zachowanie i poprawa stanu wód powierzchniowych i podziemnych. Jednocześnie zobowiązuje państwa członkowskie do racjonalnego zarządzania zasobami wodnymi i monitorowania ich jakości. W Polsce przepisy te są wdrażane m.in. przez ustawę Prawo wodne regulujące kwestie korzystania z wód, budowy specjalistycznych urządzeń, a także opłat i zezwoleń.
Współpraca międzynarodowa
ONZ i organizacje takie jak FAO (Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa) kładą nacisk na edukację wodną i promują zrównoważone gospodarowanie wodą. Ponadto wdrażają inwestycje w technologie oszczędzające wodę oraz promują ochronę jej zasobów w rolnictwie i przemyśle. Realizowane są międzynarodowe programy wspierające kraje szczególnie narażone na skutki suszy. Współpraca obejmuje również wymianę wiedzy, technologii i danych hydrologicznych.
Lokalne inicjatywy przeciwdziałające suszy w Polsce
Najtrwalsze i najbardziej widoczne efekty w walce z suszą przynoszą lokalne inicjatywy. Z tego względu w wielu miastach i gminach w Polsce rozwijane są rozmaite programy społeczne. Promują one oszczędzanie wody, edukację ekologiczną oraz aktywność obywatelską na rzecz ochrony środowiska. Tego typu działania nie tylko przeciwdziałają skutkom suszy, ale też integrują społeczność i budują większą wrażliwość ekologiczną.
Społeczne programy oszczędzania wody
Samorządy i organizacje pozarządowe uruchamiają kampanie zachęcające mieszkańców do rozsądnego gospodarowania wodą. Przykładem są dopłaty do zbiorników na deszczówkę, konkursy na najbardziej „zieloną” działkę czy warsztaty z budowy ogrodów deszczowych. Powstały też specjalne platformy edukacyjne, które pokazują, jak poprzez codzienne nawyki można znacząco ograniczyć zużycie wody w gospodarstwie domowym.
Projekty renaturyzacji rzek i mokradeł
Renaturyzacja to proces odtwarzania naturalnych brzegów i koryt, likwidacji sztucznie wytworzonych barier na rzekach, ochrony roślinności wodnej oraz przywrócenia melioracji nawadniająco-osuszającej. Dzięki takim projektom – realizowanym m.in. przez Wody Polskie, lokalne gminy i fundacje ekologiczne – przywracane są meandry rzek i tworzone są strefy buforowe. Dawne torfowiska i mokradła zaczynają znów zatrzymywać wodę, poprawiając lokalny mikroklimat. Przykładem może być renaturyzacja rzeki Widawy czy działania w dolinie Biebrzy.
Porada eksperta OBI:
“Najbardziej długofalowym, a mało oczywistym działaniem jest przywracanie tzw. „nieproduktywnych” przestrzeni – fragmentów pól, nieużytków czy pasów zieleni wzdłuż rzek – do roli naturalnych buforów wodnych. Te niewielkie enklawy zatrzymują wodę w krajobrazie skuteczniej niż kosztowne inwestycje techniczne, a dodatkowo wspierają bioróżnorodność i chronią glebę przed degradacją.
Oferta OBI:
Walka z suszą – co może zrobić każdy z nas?
Drobne zmiany w lepszym gospodarowaniu wody, wprowadzone przez każdego z nas, mają realny wpływ na poprawę sytuacji. Dlatego warto zwiększać świadomość ekologiczną i interesować się tym, skąd pochodzi woda oraz jak codzienne wybory wpływają na środowisko. Dużą rolę odgrywa także sadzenie drzew, krzewów i roślin. To skuteczny sposób na lokalne zacienienia mikroklimatu, wyłapywanie zanieczyszczeń spływających do wód, poprawę estetyki otoczenia, ale też zatrzymywanie wilgoci w glebie.
Sprawdź, jak uzyskać pozwolenie i wybudować studnię >>>
Nie można też zapominać o roli obywatelskiego zaangażowania. Warto uważnie obserwować najbliższe środowisko – rzeki, rowy melioracyjne, zbiorniki wodne – i reagować na działania zanieczyszczające wodę. Przykładami takich praktyk są np. nielegalne zrzuty ścieków czy wyrzucanie odpadów. Zgłoszenie podejrzanego incydentu do odpowiednich służb (np. WIOŚ, straży miejskiej, urzędu gminy) może zapobiec poważnym skutkom dla lokalnego ekosystemu.
