Pielęgnacja drzewka bonsai – praktyczne porady

Powstawanie drzewka bonsai to efekt długotrwałej i skrupulatnej pielęgnacji wybranego drzewa lub krzewu – najbardziej efektowne egzemplarze są rezultatem pracy kilku pokoleń ogrodników. Sztuka formowania drzewek pochodzi z Chin, gdzie znano ją jeszcze przed naszą erą. Później metodę tę przejęli Japończycy. W dawnych czasach pielęgnacją i kształtowaniem drzewek bonsai zajmowali się arystokraci i mnisi, dopiero z czasem stało się to zainteresowaniem także niższych sfer.

Drzewko bonsai ma swój artystyczny kształt dzięki odpowiedniemu przycinaniu i ograniczeniu możliwości rozwoju systemu korzeniowego przez ścianki specjalnej płaskiej doniczki. Regularne przycinanie polega na usuwaniu pędów powodujących wzrost rośliny wzwyż. Często gałęzie drzew i krzewów są też owijane drutem, który nadaje roślinie odpowiedni kształt. Takie warunki sprawiają, że bonsai przyjmuje charakterystyczną karłowatą formę i wygląda jak miniaturowy egzemplarz odmiany naturalnie osiągającej pokaźne rozmiary.

Poszczególne gatunki bonsai różnią się wyglądem – zwłaszcza kształtem pnia i kątem nachylenia do doniczki. Wśród popularnych sposobów formowania drzewek można wymienić np. styl:

Bonsai możesz uprawiać w domu i na dworze. Na zewnątrz nadają się odmiany takie jak: jałowiec, sosna i klon palmowy, a do wewnątrz: fikus, karmona i wiąz drobnolistny. Najpopularniejsze gatunki formowane na bonsai to odmiany o zdrewniałych pędach, np.:

Do kształtowania nadają się też drzewa cytrusowe, fikusy i krzewy, np. tuje. W karłowatej i poskręcanej formie zachwycająco prezentuje się też drzewko szczęścia, czyli paulownia cesarska bonsai, figowiec tępy oraz ficus ginseng.

Drzewa bonsai prezentują się spektakularnie, jednak ich pielęgnacja jest dosyć wymagająca. Każdy gatunek rośliny formowanej na bonsai ma swoje wymagania i trzeba je dokładnie poznać, aby cieszyć się drzewkiem o nieoczywistym kształcie przez długie lata.

Drzewko bonsai rośnie w płaskiej doniczce. Jest w niej niewiele ziemi, co sprawia, że podłoże szybko wysycha. Regularne podlewanie zapobiega przesuszeniu systemu korzeniowego i uszkodzeniu drzewka. Mimo że o częstotliwości podlewania decyduje kilka czynników (gatunek i rozmiar drzewa, wielkość doniczki, pora roku, mieszanka podłoża, warunki klimatyczne), można wskazać kilka ogólnych zasad dotyczących nawadniania bonsai.

Przycinanie bonsai to najważniejszy zabieg pielęgnacyjny w całej uprawie, ponieważ od jego regularności i poprawności zależy kształt i kondycja rośliny. W przypadku bonsai przycinać należy zarówno pędy, liście, jak i korzenie.

W pierwszych latach przycinanie pędów ma nadać koronie odpowiedni kształt. Większość gałęzi i przyrostów trzeba skrócić nawet o połowę długości. W kolejnych latach należy usuwać nowe łodygi i utrwalać uzyskany kształt. Formując drzewo bonsai, pozbywaj się zbędnych gałązek i skracaj zbyt długie pędy, które deformują kształt korony. Dzięki temu pień będzie równomierny, a boczne odrosty dorodne i okazałe.

Pęd główny (wierzchołkowy) przytnij tuż nad rozgałęzieniem bocznym, z którego potem wyprowadzisz nowy wierzchołek. Aby tego dokonać, okręć gałązkę aluminiowym drutem (owijając go co najmniej dwa razy wokół pnia) i ustaw ją w docelowej pozycji. Z przodu zostawiaj mniej odrostów niż z tyłu – pień będzie wtedy lepiej widoczny. Staraj się zachowywać proporcję pomiędzy częścią nadziemną i podziemną rośliny – jeśli przycinasz pędy, pamiętaj też o skracaniu nadmiaru korzeni.

Do przycinania przyda Ci się sekator lub nożyczki. Młode liście i odrosty możesz też uszczykiwać palcami. Po usunięciu pędów rany możesz posmarować maścią ogrodniczą zawierającą środek grzybobójczy. Zmniejszysz w ten sposób ryzyko rozwoju chorób.

O tym, kiedy przycinać drzewka bonsai, decyduje to, jaką odmianę uprawiasz. Cięcia najczęściej wykonuje się dwa razy w roku – wiosną i latem. Sosny bonsai wymagają jednokrotnego cięcia, a cyprysy i jałowce trzeba przycinać nawet kilka razy w roku. W przypadku korzeni wystarczy zmniejszyć bryłę o ok. 30% nie częściej niż raz na dwa lata.

Kwiat bonsai wymaga przycinania bez względu na swój wiek. Cięcie jest niezbędne nawet w przypadku egzemplarzy 100-letnich, ponieważ jak zwykli mówić bonsaiści: „Drzewko bonsai nigdy nie jest skończone”.

Żywe drzewko bonsai wymaga przesadzania. To jedyny sposób, żeby zapobiec sytuacji, w której roślina „wrośnie” w doniczkę i obumrze. Zmieniając pojemnik, masz też okazję dostarczyć roślinie niezbędnych do wzrostu składników odżywczych.

Częstotliwość przesadzania zależy od wielkości pojemnika i gatunku rośliny. Młode egzemplarze należy przesadzać co 1-2 lata, ponieważ szybko i bujnie rosną. Starsze odmiany przesadzaj co 3-5 lat. Dobrym sposobem na sprawdzenie, czy roślina wymaga przesadzenia, jest wyjęcie jej z doniczki. Jeżeli korzenie owijają się wokół bryły, drzewko należy przesadzić. Jeśli pędy są zawarte w glebie, z przesadzaniem możesz wstrzymać się jeszcze przez około rok.

Drzewka i kwiaty bonsai najlepiej przesadzać wczesną wiosną. Roślina jest jeszcze wtedy w fazie uśpienia zimowego i jest niewielkie ryzyko uszkodzenia jej pędów i zawiązków liści. Zmiana pojemnika przyspieszy regenerację przyciętych korzeni.

Do sadzenia bonsai wybieraj przepuszczalne, dobrze zdrenowane i utrzymujące wilgoć podłoże. Może to być mieszanka – akadama (ziemia do bonsai), pumeks i lawa wulkaniczna w proporcji 2:1:1.

Doniczka do bonsai powinna mieć duże otwory umieszczone na dnie pojemnika, które skutecznie odprowadzają wodę, zapobiegając gniciu korzeni. Przydatne są też otwory na drut, którym przymocujesz roślinę do doniczki.

Stawiaj na pojemniki z ceramiki, betonu lub porcelany, które są wypalane i nie pochłaniają wody. To korzystnie wpływa na zdrowie i kondycję roślin.

Drzewka bonsai nazywane są także „krajobrazem na tacy” lub „żyjącym krajobrazem”. Jeśli chcesz stworzyć taką kompozycję, do doniczki wokół pnia włóż elementy dekoracyjne – kamyki, trawy, mchy, kawałki kory i skał.

Drzewka bonsai, podobnie jak inne rośliny, są atakowane przez choroby i szkodniki. Częstym problemem są zgnilizny, pleśnie korzeni i choroby liści. Ich przyczyną może być nadmierne podlewanie (zgnilizna, pleśń) oraz niewłaściwe nawożenie (przebarwienia na liściach).

Uprawiane na zewnątrz bonsai mogą atakować mszyce i gąsienice, a te hodowane w domu są narażone na miseczniki, tarczniki, wełnowce oraz przez przędziorki. Jeśli zauważysz podziurawione liście lub skupiska owadów zgromadzone na dowolnej stronie liścia lub na pędach, możesz zastosować środki owadobójcze na bazie acetamiprydu, deltametryny lub cypermetryny.