Topinambur, słonecznik bulwiasty (Helianthus tuberosus L.) – czy w Polsce można uprawiać topinambur?
Topinambur, znany też jako słonecznik bulwiasty, to roślina jadalna, pastewna i ozdobna. Ma oryginalny smak i jest warzywem wartościowym pod względem zdrowotnym. Topinambur jest bardzo łatwy w uprawie, szybko się rozrasta i dobrze znosi zmienne warunki klimatyczne.
Poradnik w pigułce
Topinambur, nazywany też słonecznikiem bulwiastym, to bylina z rodziny astrowatych. Tworzy gęste, wysokie kępy lancetowatych lub jajowatych liści i żółte kwiaty zebrane w koszyczek. Jest uprawiany jako roślina ozdobna, pastewna i jadalna – do spożycia nadają się podziemne bulwy pędowe, których smak przypomina połączenie ziemniaków lub karczochów i orzechów. Bulwy topinamburu są bogate w błonnik, witaminy, minerały i przeciwutleniacze i można je zjadać na surowo, gotować, piec, smażyć, kisić i marynować.
Helianthus tuberosus L. – najważniejsze informacje:
Przeznaczenie: rośliny uprawne, byliny
Warunki oświetleniowe: słoneczne, półcieniste
Wilgotność podłoża: umiarkowanie wilgotne
Topinambur – charakterystyka
Słonecznik bulwiasty to roślina z rodziny astrowatych. Naturalnie rośnie na terenach Ameryki Północnej, zwykle na brzegach wód i lasów. Osiąga wysokość od 1 do 2 m i ma owłosione, lancetowate lub jajowate liście o grubo piłkowanym brzegu. Kwiaty topinamburu są żółte i zebrane w koszyczki. Kwitnienie trwa ok. 1,5 miesiąca i przypada na okres lipiec–listopad. Owocem jest niełupka. Podziemna część rośliny to włókniste korzenie, białawe rozłogi i bulwy pędowe, wyglądem przypominające korzeń imbiru lub kurkumy. Jedna roślina rodzi od kilku do kilkudziesięciu bulw o grubości od 3 do 6 cm i długości do ok. 7–10 cm. Zależnie od odmiany bulwy topinamburu są w kolorze białym, kremowobiałym, różowawym lub fioletowoczerwonym.
Topinambur – odmiany
Wyodrębniono wiele odmian uprawnych Helianthus tuberosus L. różniących się zabarwieniem, kształtem, smakiem oraz zastosowaniem.
Popularne odmiany uprawne to:
Albik – bulwy o białawym odcieniu i maczugowatym kształcie;
Rubik – odmiana o nieregularnie owalnych, fioletowo nabiegłych bulwach;
New White Mammoth – rodzi gładkie, łatwe do oczyszczenia białe bulwy;
Fuseau – rośnie na wysokość do 1,8 m. Ma podłużne białe bulwy;
Dwarf Sunray – odmiana o krótkich łodygach. Obficie kwitnie i jest polecana jako odmiana dekoracyjna. Charakteryzuje się delikatnym smakiem;
Golden Nugget – ma stożkowate bulwy przypominające marchew;
Boston Red – ma guzowate, duże bulwy o czerwonym zabarwieniu.
Topinambur – właściwości zdrowotne
Słonecznik bulwiasty ma mało kalorii (73 kcal/100 g) i niski indeks glikemiczny (IG 32). Głównym składnikiem odżywczym obecnym w bulwach jest inulina. To naturalny prebiotyk – jego spożycie wiąże się ze wzrostem korzystnej dla zdrowia flory bakteryjnej jelit. W 100 g topinamburu znajduje się ok. 16–20 g inuliny.
Pozostałe wartości odżywcze:
kumaryn,
nienasycone kwasy tłuszczowe,
krzemionka,
witamina B1,
żelazo,
witamina C,
karoten,
miedź,
magnez,
wapń,
fosfor,
potas.
Jak jeść topinambur?
Słonecznik bulwiasty nadaje się do jedzenia na surowo, kiszenia, gotowania (w wodzie i na parze), pieczenia i smażenia. Najwięcej witamin i minerałów zawiera skórka, dlatego nie zaleca się jej obierania – bulwę wystarczy dokładnie oczyścić szczoteczką i poddać obróbce termicznej. Obrany ze skórki topinambur należy zanurzyć na kilka minut w wodzie z octem lub sokiem z cytryny, ponieważ szybko ciemnieje.
Pokrojony na cienkie plasterki lub starty na tarce słonecznik bulwiasty będzie doskonałym dodatkiem do sałatek i surówek, a ugotowany wykorzystasz podobnie jak ziemniaki – jako składnik do zupy, gulaszu lub zrobisz niego kremowe puree. Prostą i smaczną przekąską jest też pieczony topinambur z ziołami i oliwą oraz marynowany i zapiekany z serem cheddar. Walory smakowe potraw poprawia dodanie do nich startej gałki muszkatołowej.
Jaki smak ma topinambur?
Jadalną częścią topinamburu są bulwy. Ich środek jest żółty, białawy, czerwono- lub niebiesko nabiegły. Surowe bulwy są soczyste, lekko słodkawe, kruche i chrupiące. Po ugotowaniu ich konsystencja staje się delikatnie kleista. Smak, w zależności od odmiany, przypomina połączenie ziemniaków lub karczochów i orzechów.
Słonecznik bulwiasty w ogrodzie
Silny wzrost i efektowne żółte kwiaty sprawiają, że topinambur uprawiany jest w ogrodzie nie tylko dla bulw, ale także ze względów ozdobnych. Wysokie, gęste krzewy tworzą imponujące tło dla innych roślin i osłonę od wiatru, a posadzone wzdłuż płotu lub ściany wprowadzają ciekawą strukturę i kontrast do ogrodowej kompozycji. Topinambur pasuje do mieszanych ogrodów kwiatowych w stylu wiejskim i prowansalskim. Jego jasne, żółte kwiaty pięknie kontrastują z astrami, rudbekiami, jeżówkami i szałwią. Słonecznik bulwiasty nadaje się do hodowania nie tylko w gruncie, ale i pojemnikach, dzięki czemu sprawdzi się jako wysoka dekoracja tarasu lub werandy.
Topinambur w ogrodzie sadzony jest również jako roślina pastewna. Bulwy i zielone pędy stanowią wartościową paszę dla zwierząt. Dodatkowo przyciąga do ogrodu pożyteczne owady, pszczoły i ptaki.
Sprawdź, dlaczego warto mieć ptaki w ogrodzie >>>
Topinambur – wskazówki dotyczące uprawy
Uprawa topinamburu nie jest wymagająca i poprowadzisz ją zarówno w gruncie, jak i w doniczce. Roślina jest mrozoodporna i dobrze znosi krótkotrwałe susze – bez wody liście więdną, jednak szybko odzyskują dobrą kondycję po opadach lub nawadnianiu.
Najważniejszym zabiegiem pielęgnacyjnym jest regularne odchwaszczanie i spulchnianie ziemi. W okresie wegetacji zaleca się nawożenie mieszankami mineralnymi zawierającymi potas. Dla uzyskania większego plonu bulw można też usuwać pączki kwiatów i jesienią stosować nawozy organiczne. Aby rośliny lepiej utrzymywały się w podłożu, warto podsypywać nasady łodyg świeżą ziemią.
Podlewanie topinamburu konieczne jest szczególnie podczas suszy lub długich okresów bez deszczu. Zbiory trwają od października do pierwszych przymrozków lub od marca. Roślina jest ekspansywna – łatwo odrasta z organów podziemnych, skutecznie się rozprzestrzenia i dziczeje z upraw. W celu ograniczenia niekontrolowanego rozrostu topinamburu, stosuj bariery korzeniowe.
Tutaj podpowiadamy, jak zaplanować ogród warzywny w skrzynkach
Kiedy się sadzi topinambur?
Bulwy topinamburu sadzi się jesienią (na głębokość ok. 10–15 cm) lub wczesną wiosną, gdy minie ryzyko przymrozków (głębokość ok. 5–10 cm). Optymalna rozstawa to odstępy co 30–60 cm między bulwami i ok. 70–100 cm między rzędami. Helianthus tuberosus L. najlepiej rośnie na glebie żyznej, umiarkowanie wilgotnej i przewiewnej, ale nie toleruje podłoża kwaśnego i miejsc, gdzie w okresie zimowym stagnuje woda. Posadzony na stanowisku słonecznym silnie rozwija bulwy, a umieszczony w półcieniu lepiej rozwija części zielone.
