Szparag (Asparagus L.) – charakterystyka. Kiedy i jak sadzić szparagi?
Szparagi jako warzywo były uprawiane już przez starożytnych Greków i Rzymian. Jedynym jadalnym przedstawicielem jest Asparagus officinalis, który nadaje się do uprawy w naszych warunkach klimatycznych. Warzywo jest lekkostrawne i ma walory smakowe, przez co jest znakomitym dodatkiem każdego dania. Dostępne są również szparagi jako rośliny pokojowe, nazywane paprotkami.
Poradnik w pigułce
Szparagi są kojarzone z zielonymi lub białymi warzywami, będącymi częścią jadalną rośliny znanej jako szparag lekarski. Występuje również gatunek szparagu traktowany jako roślina ozdobna – asparagus pierzasty. W kuchni szparagi mają wiele zastosowań i sprawdzają się zarówno do zup, kremów, zapiekanek, jak i jako dodatek do dań. Ich uprawa nie jest trudna – wymagają jedynie sporego nasłonecznienia i żyznej gleby.
Asparagus – najważniejsze informacje:
Przeznaczenie: byliny
Warunki oświetleniowe: słoneczne, rozproszone
Wilgotność podłoża: umiarkowanie wilgotne
Szparagi – charakterystyka
Szparag (Asparagus) to rodzaj bylin należący do rodziny szparagowatych, obejmujący ok. 215 gatunków, z czego większość występuje w Afryce. W Polsce znajdziemy tylko jeden gatunek – szparag lekarski (A. officinalis), który jednocześnie jest jedynym jadalnym przedstawicielem tego gatunku, uprawianym jako warzywo.
Sporo gatunków szparagów jest wykorzystywanych jako rośliny doniczkowe, zwłaszcza asparagus pierzasty (A. setaceus), wyglądem przypominający paprotkę, który hodowany jest jako roślina pokojowa. Szparag pierzasty pochodzi z Afryki Południowej i ma ciekawy wygląd, który nadają mu drobne igiełkowate gałęziaki pełniące funkcję liści. Jest często dodatkiem bukietów. Oprócz tego w roli ozdoby można spotkać szparag Sprengera (A. densiflorus).
Charakterystyczną cechą dla wszystkich szparagów jest zredukowanie liści do łusek oraz wygląd przypominający cienką gałązkę (gałęziaki). Byliny osiągają wysokość do 2 m, a gatunki pnące – nawet do 3 m długości. Zwykle tworzą zwarte kępy.
W handlu jako warzywo obecne są szparagi zielone oraz białe, które mimo wizualnych różnic są pędami tego samego gatunku. Różna barwa jest wynikiem innego sposobu uprawy – zielone szparagi wyrastają nad gruntem, a białe są przysypane ziemią.
Sprawdź też najpopularniejsze gatunki palm doniczkowych do domu >>>
Szparagi – wartości odżywcze i zastosowanie
Szparagi warzywne są zdrowe i niskokaloryczne. Ich częścią jadalną są młode pędy, zwane zwyczajowo wypustkami. Za bardziej delikatne w smaku uchodzą szparagi zielone i to one często są uprawiane w warunkach przydomowych. Zawierają wiele cennych składników biologicznie czynnych, w tym asparaginę, aminokwasy, olejki lotne, kumarynę, koniferynę i karotenoidy, które pomagają m.in. obniżyć ciśnienie krwi, wspomagają trawienie i zapobiegają zaparciom. Wyróżniają się dużą zawartością kwasu foliowego – 10 ugotowanych pędów pokrywa połowę dziennego zapotrzebowania (zawierają 225 mg tego kwasu). Oprócz tego zawierają witaminy C, E, zwane witaminami młodości oraz potas, błonnik i przeciwutleniacze.
W 100 g świeżych szparagów znajduje się zaledwie 17 kcal. Można je jeść na surowo, gotowane, pieczone, smażone, grillowane. Sprawdzają się także jako pyszny dodatek do sałatek, zup, makaronów, tart, omletów i innych potraw.
Ze szparagów można przygotować takie potrawy jak:
sałatkę ze szparagami z fetą i bazylią
jajka zapiekane ze szparagami
tartę ze szparagami i kozim serem
makaron z podsmażanymi szparagami
dietetyczny filet z kurczaka ze szparagami
krem ze szparagów i ziemniaków
zupa krem z białych szparagów
Szparagi można marynować w occie z dodatkiem cukru, soli, ziół i przypraw. Można też je kisić oraz mrozić.
Dowiedz się, co przyda się do robienia przetworów ze szparagów >>>
Szparagi – wskazówki dotyczące uprawy
Szparagi wymagają odpowiedniego podłoża oraz stanowiska. Unikać należy wystawy wschodniej, ponieważ rośliny mogą być narażone na mroźne i silne wiatry, co może powodować złamanie pędów. Nie sprawdzi się również stanowisko od północy, ponieważ będzie zbyt ciemno i chłodno. Stanowisko pod uprawę szparagów powinno być słoneczne, osłonięte od wiatru, dlatego należy wybrać takie od strony zachodniej lub południowej.
Gleba powinna być żyzna, luźna (piaszczysto-gliniasta), wzbogacona próchnicą; umiarkowanie wilgotna o pH 6,0–7,5. Przed sadzeniem należy przekopać teren. Nasiona szparagów wysiewa się na głębokości kilku centymetrów, w odstępie 5 do 10 cm.
Dowiedz się, co to jest uprawa współrzędna owoców i warzyw >>>
Kiedy sadzić szparagi?
Miejsce pod uprawę szparagów należy przygotować już jesienią. Najważniejsze jest zastosowanie kompostu lub obornika, aby podłoże było zasobne w niezbędne składniki odżywcze. Wiosną przystępujemy do oczyszczenia stanowiska – usuwamy chwasty i inne zanieczyszczenia. Termin sadzenia szparagów to koniec marca do połowy kwietnia.
Jak sadzić szparagi?
Szparagi zielone sadzi się dość płytko, bo na głębokość zaledwie 10–15 cm i przysypuje ziemią. Na początek należy przygotować małe kopczyki, w których wykonujemy bruzdy. Szparagi potrzebują dużo miejsca, dlatego należy im go zapewnić – układa się je w rzędach co ok. 150 cm, a odległość między jedną a drugą karpą w rzędzie powinna wynosić 30–40 cm.
