Pomidor zwyczajny (Solanum lycopersicum) – uprawa. Jak dobrze dbać o pomidory?
Pomidor zwyczajny, znany także jako psianka pomidor, to jedno z najpopularniejszych warzyw uprawianych w Polsce. W artykule podpowiemy, jak prowadzić pomidory, by przyniosły pyszne i zdrowe owoce.
Poradnik w pigułce
Pomidor zwyczajny to jadalna roślina z rodziny psiankowatych. Dorasta na wysokość od 50 do 250 cm i rodzi soczyste owoce – czerwone, żółte, pomarańczowe lub czarne jagody o średnicy sięgającej ok. 10 cm. Solanum lycopersicum nadaje się do uprawy w gruncie, donicach, szklarniach, podwyższonych grządkach i tunelach foliowych. Ze względu na długi okres wegetacji konieczna jest uprawa z rozsady. Roślina nie jest wymagająca. Potrzebuje ciepłego i słonecznego stanowiska oraz żyznej, przepuszczalnej gleby. Najważniejsze zabiegi pielęgnacyjne to: podlewanie, nawożenie, stosowanie podpór i uszczykiwanie bocznych pędów wyrastających z kątów liści.
Solanum lycopersicum – najważniejsze informacje:
Przeznaczenie: rośliny uprawne
Warunki oświetleniowe: słoneczne
Wilgotność podłoża: umiarkowanie wilgotne
Pomidor zwyczajny – charakterystyka
Pomidor zwyczajny należy do rodziny psiankowatych. Jest rośliną jadalną pochodzącą z Ameryki Południowej. W polskich warunkach klimatycznych uprawia się go jako gatunek jednoroczny. Tworzy gruczołowaty, lepko owłosiony krzew o wysokości 50–250 cm i charakterystycznym zapachu. Łodygi dorastają do 150 cm wysokości, a u odmian hodowanych w szklarniach osiągają nawet kilka metrów. Solanum lycopersicum ma pojedyncze lub podwójnie przerywanopierzastodzielne liście i żółte, samopylne kwiaty o ostro zakończonych płatkach.
Owoce pomidora to soczyste jagody. W zależności od odmiany mają od 2 do ponad 10 cm średnicy, różne kolory – czerwony (najbardziej pospolity), żółty, pomarańczowy, czarny – i kształt: kulisty, wydłużony lub żebrowany.
Ciekawostka! W Hiszpanii obchodzone jest święto Tomatina, podczas którego uczestnicy obrzucają się nawzajem pomidorami.
Pomidor zwyczajny odmiany
Wyodrębniono liczne rodzaje pomidora zwyczajnego. Dostępne formy różnią się wielkością i smakiem owoców, okresem dojrzewania, wysokością wzrostu (odmiany karłowe i wysokie) kolorem i sposobem wzrostu wymagającym podwiązywania (odmiany wiotkołodygowe) lub hodowlą bezpalikową (odmiany sztywnołodygowe). Każda odmiana ma także inny wzór krawędzi blaszki liściowej.
Uprawne odmiany pomidora:
-
pomidory drobnoowocowe (czereśniowe, koktajlowe): np. Sweet 100, Evita, Mirabell;
-
pomidory średnioowocowe: np. Martina, Brylant, Morden, Balkonstar;
-
pomidory wielkoowocowe: np. Master, Beefmaster, Jawor;
-
pomidory typu Lima: Roma, New Yorker.
Pomidor – właściwości zdrowotne
Pomidory są nie tylko smaczne, ale również zdrowe, co czyni je wartościowym dodatkiem do codziennej diety.
Owoce pomidora zawierają:
witaminy C, K, E, B1, B2, B3, B6,
kwas foliowy,
biotynę,
składniki mineralne: potas, sód, fosfor, magnez, wapń, żelazo, miedź, cynk, mangan.
Pomidory są też jednym z najlepszych źródeł likopenu, silnego przeciwutleniacza nadającego im charakterystyczny czerwony kolor. Ten organiczny związek ma zdolność poprawy stanu zdrowia skóry, działa przeciwzapalnie, przeciwgrzybicznie, przeciwbakteryjnie oraz ogranicza ilość wolnych rodników.
Pomidor zwyczajny w kuchni
Pomidory są chętnie wykorzystywane w kuchni. Zjesz je na surowo, jako dodatek do kanapek, pizzy, letnich sałatek, a poddane obróbce termicznej są bazą do sosów, zupy pomidorowej, farszów oraz jednogarnkowych dań z ryżu. Zrobisz z nich soki, przeciery i koncentraty.
Pomidor zwyczajny – wskazówki dotyczące uprawy
Uprawa pomidora na działce możliwa jest w gruncie, donicach, podwyższonych grządkach, szklarni lub tunelu foliowym. Solanum lycopersicum potrzebuje miejsca osłoniętego od wiatru i słonecznego. Podłoże powinno być przepuszczalne, żyzne i próchnicze (pH 5,5–6,5). Przed wkopaniem sadzonek pomidora glebę przekop na ok. 20 cm i wzbogać obornikiem lub kompostem. Optymalna temperatura wzrostu to 22–27°C.
Uprawa pomidorów na podwyższonych grządkach
Pomidory lubią ciepło i mają długi okres wegetacji. W polskich warunkach atmosferycznych nie wysiewa się ich prosto do gruntu – konieczna jest uprawa z rozsady. Gotowe sadzonki nadające się do sadzenia kupisz w sklepach ogrodniczych i od lokalnych hodowców lub przygotowujesz je samodzielnie. W lutym wysiej nasiona do inspektu wypełnionego torfem, ziemią kompostową i piaskiem na głębokość ok. 1 cm, przysyp cienką warstwą ziemi i postaw w ciepłym miejscu. Przez cały czas utrzymuj stale lekko wilgotne podłoże i kontroluj proces kiełkowania. Wyrośnięte siewki wymagają pikowania i przeniesienia do osobnych pojemników. Sadzonki przenieś do gruntu w drugiej połowie maja. Optymalna rozstawa to 50–60 cm x 40–50 cm. Sadzonki należy wkopać głębiej niż rosły w doniczce.
Czytaj także: Jak i gdzie założyć rozsadnik w ogrodzie?
Jak dobrze dbać o pomidory?
W pielęgnacji pomidorów najważniejsze jest regularne odchwaszczanie grządek. Ściółkowanie słomą to skuteczny sposób na ograniczenie rozwoju chwastów konkurujących o miejsce, wodę i składniki odżywcze z podłoża. Kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozwoju pomidorów ma podlewanie i nawożenie. Najwięcej wody potrzeba na etapie zawiązywania owoców i w trakcie suszy. Krzewy najlepiej podlewać odstaną wodą lub deszczówką przy samym korzeniu – bezpośrednio do ziemi – unikając moczenia liści. Aby pomidory obficie plonowały, zaleca się stosowanie kompostu lub nawozów organicznych. Dobre efekty przynosi zasilanie obornikiem, gnojówką z roślin lub gotowymi nawozami mineralnymi (w płynie lub granulowanymi). Podczas podlewania i nawożenia pomidorów zachowaj ostrożność. Zbyt duża częstotliwość w tych zabiegach pielęgnacyjnych zwiększa ryzyko chorób i szkodników.
Wysokie odmiany pomidorów wymagają podpór, które utrzymują krzewy w pionie i zapobiegają łamaniu kruchych odrostów. Po wkopaniu sadzonek paliki wbija się w odległości kilku centymetrów od głównej łodygi i przywiązuje do nich pędy sznurkiem bawełnianym. Rosnące pędy systematycznie przywiązuje się do palików wraz ze wzrostem krzewu.
Co robić, aby pomidory miały dużo owoców?
Aby pomidory rodziły dużo owoców, usuń wszystkie boczne pędy wyrastające z kątów liści i zostaw tylko jedną, maksymalnie dwie łodygi główne. Dzięki temu roślina poświęci całą energię na plonowanie, a nie nadmierny rozrost krzewu. Sposobami poprawiającymi jakość owoców jest też prześwietlanie krzewu – usunięcie dolnych odrostów znajdujących się poniżej owocującego grona – oraz tzw. ogławianie, czyli usuwanie wierzchołka krzewu pod koniec sierpnia.
Czym podlewać pomidory, żeby dobrze owocowały?
Skutecznym sposobem na poprawę jakości i mnogości owoców jest stosowanie samodzielnie przygotowanych odżywek. Jedną z najpopularniejszych jest podlewanie pomidorów drożdżami. Bogate w azot, witaminy, aminokwasy i mikroelementy drożdże stymulują wzrost i odporność roślin. Do przygotowania takiego roztworu potrzebujesz drożdży piekarskich i wody (najlepiej deszczówki). Rozkrusz kostkę drożdży, zalej ją 10 l ciepłej wody i odstaw na godzinę. Po tym czasie nawóz jest gotowy do użycia. Innym sposobem jest wymieszanie 100 g rozdrobnionych drożdży ze szklanką cukru i pozostawienie na ok. 2 h. Po tym czasie dodaj 10 l ciepłej wody, dobrze wymieszaj i odstaw na 5–6 dni. Sfermentowane drożdże rozcieńcz w proporcji 1 szklanka roztworu na 10 l wody i taką mieszanką odżywiaj pomidory. Nawożenie wykonuj w fazie intensywnego wzrostu (co 2 tygodnie) i kończ w okresie zbiorów.
Choroby pomidorów
Solanum lycopersicum atakują różne czynniki patologiczne. Choroby pomidora zwyczajnego klasyfikuje się na nieinfekcyjne, wirusowe, bakteryjne i grzybowe. Wiele z nich jest efektem niewłaściwej pielęgnacji.
Najczęstsze choroby pomidorów:
nieinfekcyjne: oparzelizna słoneczna, sucha zgnilizna wierzchołków owoców;
wirusowe: brązowa plamistość pomidora, czarna pierścieniowa plamistość pomidora, mozaika ogórka, mozaika pomidora, mozaika wżerkowa pomidora, pierścieniowa plamistość pomidora, żółta kędzierzawość liści;
bakteryjne: cętkowatość pomidora, plamistość pomidora, nekroza rdzenia łodyg pomidora, rak pomidora, śluzak warzyw psiankowatych;
wywołane przez lęgniowce i grzyby: alternarioza pomidora, antraknoza pomidora, brunatna plamistość liści pomidora, fuzaryjna zgorzel pomidora, mączniak prawdziwy, septorioza pomidora, korkowatość korzeni, zaraza ziemniaka, zgnilizna pierścieniowa, zgorzel podstawy łodyg i brunatna zgnilizna owoców.
Na pomidorach żerują też szkodniki. Najwięcej problemów w uprawie sprawiają mszyce i przędziorki.
