Cebula zwyczajna (Allium cepa L.) – opis. Jak uprawiać cebulę, żeby była duża?
Cebula to podstawowy składnik kuchni i prawdziwy bohater ogrodów. Jej uprawa, choć nieco wymagająca, nagradza pysznymi i zdrowymi plonami, które wykorzystasz na setki różnych sposobów. W tym artykule odkrywamy sekrety uprawy cebuli, omawiamy ciekawe odmiany oraz zdrowotne korzyści, jakie oferuje ta niepozorna, ale niezwykle cenna roślina.
Poradnik w pigułce
Cebula to warzywo pochodzące z Azji Środkowej, które jest znane na całym świecie. Występuje w wielu odmianach, różniących się kolorem, smakiem oraz okresem wegetacji. W uprawie oczekuje płodozmianu, lekkiego i żyznego podłoża, regularnego podlewania, nawożenia oraz odchwaszczania. Cebula jest niezastąpionym składnikiem wielu dań, a dzięki zawartości cennych substancji wykazuje działanie zdrowotne, m.in. przeciwzapalne, przeciwwirusowe i obniżające ciśnienie.
Allium cepa L. – najważniejsze informacje:
Przeznaczenie: warzywa
Warunki oświetleniowe: słoneczne
Wilgotność podłoża: umiarkowanie wilgotne
Cebula zwyczajna – charakterystyka
Cebula to warzywo z rodziny amarylkowatych. Znana jest jako cebula ogrodowa, cebula zwyczajna, dymka lub skulibaba. Właściwa nazwa botaniczna to jednak czosnek cebula, ponieważ jest to gatunek zaliczany do rodzaju czosnków. Warzywo pochodzi z Azji Środkowej. Obecnie nie występuje już w stanie dzikim, jest rośliną uprawną znaną na całym świecie.
Naturalnie cebula jest dwuletnia, ale w uprawie – jednoroczna. Osiąga do 40 cm wysokości. Ma wyprostowany, wzniesiony pokrój i skróconą łodygę (piętkę) z jadalnymi, mięsistymi pochwami liściowymi. Wytwarza długie, puste w środku liście, nazywane szczypiorem. Korzenie są wiązkowe, drobne i białe. Cebula kwitnie w drugim roku uprawy. Kwiaty wyrastają w górę i są osadzone na pustych w środku głąbikach. Mają biały lub niebieskawy kolor, kulisty kształt i zawierają od kilkudziesięciu do kilkuset drobnych kwiatostanów. Ich owocem są torebki nasienne. Kwitnienie sprawia, że podziemna cebula traci masę i wartości odżywcze.
Cebula zwyczajna – odmiany
Wyodrębniono wiele uprawnych i botanicznych odmian, a także mieszańców Allium cepa L. Różnią się one kolorem łuski, smakiem, odpornością na choroby, kształtem, wielkością. Istotny jest również podział ze względu na okres wegetacji: odmiany wczesne (80–100 dni), średnio wczesne (100–120 dni), średnio późne (130–140 dni) i późne (140–150 dni).
Ciekawe odmiany cebuli zwyczajnej:
Brenda – cebula wczesna o kulistym kształcie i brązowych łuskach;
Dako – odmiana średnio-wczesna. Rodzi duże, lekko spłaszczone cebule o jasnożółtym kolorze. Jest łagodna w smaku;
Rawska – odmiana późna. Ma kuliste, słomkowe lub słomkowobrązowe główki;
Sochaczewska – tworzy duże, kuliste lub nieco wydłużone cebule, okryte łuską o ciemnosłomkowej barwie. Są łagodne w smaku i dobrze się przechowują przez zimę;
Wolska – odmiana średnio-późna. Cebule są nierówne i mają różne kształty;
Żytawska – późno dojrzewające ostre w smaku cebule mają średnią wielkość i nieco spłaszczony kształt;.
Red Baron – łagodne w smaku czerwone cebule;
kartoflanka – tworzy gniazda złożone z kilku, kilkunastu cebul. Jest łagodna w smaku, łatwa w uprawie i rzadko kwitnie;
dymka – małe cebule przeznaczone do sadzenia (najczęściej), marynowania i jedzenia na surowo;
szalotka – tworzy mniejsze, podłużne lub owalne główki. Często występuje w grupach (tzw. zgrupowaniach), przypominając kłącza. W zależności od odmiany ma delikatną, cienką łuskę w kolorze słomkowym, czerwonym, różowym lub fioletowym. Wyróżnia ją łagodny i słodkawy smak z czosnkowymi nutami;
cukrowa – znana też jako cebula słodka – ma delikatny smak i wyższą zawartość cukrów od tradycyjnych odmian. Brak ostrej goryczki sprawia, że jest idealna do sałatek i surówek;
Redwing – ma czerwone zabarwienie. Kolor jest intensywny i ciemny, ale blednie w miarę zbliżania się do środka. Wytwarza duże, kuliste cebule o twardej skórce.
Tutaj dowiesz się, jak przebiega uprawa i zbiór cebuli zwyczajnej Redwing | OBI
Cebula zwyczajna – właściwości zdrowotne
Cebula znana jest nie tylko ze względu na swoje szerokie zastosowanie kulinarne, ale także z powodu cennych właściwości zdrowotnych. Surowcem zielarskim są całe świeże cebule, liście i sok. Zawarte w nich enzymy, saponiny, flawonoidy, olejki lotne i związki alkilowe sprawiają, że roślina dezynfekuje i obniża ciśnienie tętnicze krwi. Dodatkowo wykazuje działanie moczopędne, poprawiające przemianę materii i wykrztuśne. Oprócz tego, za sprawą kwercetyny, cebula działa też antyoksydacyjnie, przeciwalergicznie, przeciwwirusowo, przeciwzapalnie i stymuluje układ odpornościowy. Właściwości lecznicze cebuli wykorzystasz np. przygotowując syrop z dodatkiem miodu i cytryny.
Cebula zwyczajna – zastosowanie
Cebula to podstawowy składnik w wielu kuchniach świata. Różnorodność smaków i tekstur sprawia, że pasuje niemal do każdego rodzaju potraw – od prostych przekąsek po wyszukane dania. Jest głównym składnikiem charakterystycznych dla Lubelszczyzny cebularzy – pszennych placków pokrytych pokrojoną w kostkę cebulą wymieszaną z makiem. Na surowo sprawdzi się jako składnik sałatek, kanapek, burgerów i tatara. Panierowana i smażona w głębokim tłuszczu cebula to słynne onion rings – chrupiąca imprezowa przekąska – a pieczona z dodatkiem oliwy, soli i przypraw stanowi aromatyczny dodatek do mięs. Z cebuli przygotujesz też klasyczną francuską zupę cebulową lub gładki krem podawany ze śmietaną i grzankami. To uniwersalne warzywo nadaje się również do marynowania i na przetwory.
Cebula zwyczajna w ogrodzie
Cebula zwyczajna na działce uprawiana jest w gruncie, podwyższonych grządkach i pojemnikach. To powszechna roślina jadalna hodowana w ogrodach warzywnych oraz atrakcyjny element rabat kwiatowych i ogrodów wiejskich. Pojawiające się w drugim roku uprawy kwiatostany, zakończone kulistymi baldachami, doskonale komponują się z czosnkami i trawami ozdobnymi.
Uprawa cebuli na polu korzystnie wpływa na zdrowie i rozwój innych roślin. Jej intensywny zapach jest nieprzyjemny dla szkodników ogrodowych, takich jak mszyce, chrząszcze i pchły buraczane, przez co działa jak naturalny środek odstraszający. Dodatkowo zawarte w cebuli substancje siarkowe zmniejszają rozwój chorób grzybowych w glebie i na roślinach.
Czytaj także: Co sadzić obok siebie? Tabela i porady ogrodnicze od OBI
Ekspert OBI radzi:
“Żeby uzyskać naprawdę duże cebule, na kilka tygodni przed planowanym zbiorem przestań podlewać i delikatnie odsłoń wierzch cebul z ziemi, eksponując je na słońce. Ten prosty zabieg ograniczy nadmiar wilgoci, poprawi dojrzewanie i pozwoli cebuli „dojrzeć do rozmiaru”, jednocześnie zwiększając trwałość w przechowywaniu.
Cebula zwyczajna – wskazówki dotyczące uprawy
Uprawa cebuli jest dosyć wymagająca, jednak trud włożony w pielęgnację rekompensują smaczne i zdrowe plony. Najlepsze efekty przynosi sadzenie na stanowisku nawożonym obornikiem drugi rok i płodozmian po 3–4 latach.
Rośliny, po których można sadzić cebule, to:
fasola,
groch,
bób,
sałata,
pomidor,
warzywa kapustne,
marchew,
pietruszka,
seler.
Cebula preferuje słoneczną wystawę oraz żyzne, próchnicze, dobrze napowietrzone podłoże. Optymalny odczyn pH wynosi od 6,5 do 7,0. Ze względu na płytki system korzeniowy jest wrażliwa na suszę i niedobór wody – gleba powinna być stale umiarkowanie wilgotna. Podlewanie cebuli najważniejsze jest w okresie wschodów i w fazie intensywnego wzrostu podziemnych główek i liści. W uprawie ważne jest systematyczne odchwaszczanie i spulchnianie gleby. Cebula bardzo korzystnie reaguje na nawożenie organiczne, np. kompostem lub biohumusem.
Choroby i szkodniki cebuli
Cebula narażona jest na ataki chorób wirusowych, bakteryjnych i żerowanie szkodników. Aby ograniczyć ryzyko rozwoju chorób odglebowych, co 3–4 lata zaleca się zmianę miejsca uprawy.
Największe trudności w uprawie cebuli powodują:
mączniak rzekomy – wywołuje szary nalot na liściach;
głownia cebuli – objawem tej choroby są czarne smugi na szczypiorze;
żółta karłowatość cebuli – prowadzi do wyraźnie mniejszego wzrostu, żółknięcia i skręcania liści, deformacji cebul;
fuzaryjna zgnilizna cebuli – atakuje cebule w trakcie wegetacji i podczas przechowywania, prowadząc do dużych strat w plonach. Na łuskach dojrzałych główek pojawiają się wodniste, miękkie plamy;
niszczyk zjadliwy i śmietka cebulanka – powodują deformacje, zamieranie cebul i żółknięcie całych roślin.
Jak sadzić cebulę?
Cebule hoduje się z siewu (wiosną lub jesienią bezpośrednio do gruntu), z rozsady i dymki. Najbardziej popularna jest ostatnia metoda – wczesną wiosną małe główki sadzi się w ziemi, zakopując je na ok. ¾ wysokości. Rzędy powinny być oddalone od siebie o 30 cm, a sadzonki o ok. 5–8 cm. Uprawa cebuli z dymki umożliwia najwcześniejsze zbiory.
Zbiór cebuli
Termin zbioru cebuli z upraw wiosennych przypada od połowy lipca do połowy września. W tym czasie zaczyna się łamanie szczypioru – pokładające się liście oznaczają koniec wegetacji. W słoneczny dzień wykop podziemne cebule, przełóż do drewnianej skrzynki i przechowuj w przewiewnym miejscu, by zupełnie wyschły. Potem obetnij suche liście na wysokości ok. 2 cm od główki i przenieś cebule do suchego, dobrze wentylowanego pomieszczenia. Tak przygotowane warzywa najlepiej się przechowują.
Czego nie lubi cebula?
Mimo że cebula zwyczajna nie jest trudna w uprawie, pewne czynniki są dla niej niekorzystne i utrudniają zdrowy wzrost i obfite plony. Jednym z nich jest nieodpowiednie podłoże. Rozwój korzeni i magazynowanie wody utrudniają gleby podmokłe, słabo przepuszczalne, kwaśne, trudno obsychające na wiosnę i łatwo zaskorupiające się. W takich warunkach rośliny są bardziej podatne na choroby grzybowe. Cebula jest też wrażliwa na brak składników pokarmowych w podłożu, nawożenie świeżym obornikiem, zbyt gęste sadzenie i nadmierne zacienienie.
