Lawenda (Lavandula L.) – charakterystyka. Jak uprawiać lawendę w ogrodzie?

Lawenda jest rośliną wieloletnią. Posadzona w ogrodzie na słonecznym, ciepłym i suchym stanowisku i odpowiednio pielęgnowana przetrwa zimowe przymrozki i będzie rosnąć nawet przez dwie dekady.

Lawenda obejmuje 41 gatunków zróżnicowanych pod względem barwy kwiatów, wysokości wzrostu, terminu kwitnienia oraz odporności na mrozy i inne czynniki atmosferyczne.

Lavandula L. to jedna z najważniejszych roślin dla przemysłu perfumeryjnego, kosmetycznego i farmaceutycznego. Jej kwiaty zawierają dużą ilość garbników, triterpenów, kumarynów, fitosteroli, antocyjanów, kwasów organicznych i soli mineralnych, ale najważniejszą substancją jest olejek eteryczny. W jego skład wchodzą: linalol, geraniol, furfurol, pinen, cyneol, borneol, garbniki, cukry i związki mineralne, dzięki którym ma szerokie spektrum działania. Olejek z lawendy relaksuje i redukuje stres. Potrafi łagodzić objawy lęku i depresji oraz poprawiać jakość snu. Oprócz tego olejek lawendowy ma właściwości przeciwbólowe, antyseptyczne i przeciwzapalne. Bywa używany do leczenia trądziku, drobnych skaleczeń, oparzeń oraz do łagodzenia stanów zapalnych skóry. Stosuje się go także jako naturalny środek odstraszający mole i komary.

Lawenda jest też rośliną przyprawową. W kuchni używa się jej w połączeniu z innymi ziołami i przyprawami do aromatyzowania potraw mięsnych z baraniny i dziczyzny. Ma słodki smak z lekko cytrusowo-kwiatową nutą. Z powodzeniem zastąpi rozmaryn, szałwię i tymianek i jest jedną z roślin wchodzących w skład mieszanki ziół prowansalskich. Świeże kwiaty to jadalna dekoracja do ciast i deserów, a suszona lawenda wymieszana z cukrem i zamknięta w słoiku stworzy po kilku tygodniach cukier lawendowy – doskonały dodatek do słodkich mas i kremów.

Lawenda preferuje stanowiska słoneczne, np. wystawę południową lub zachodnią. Miejsce uprawy powinno być osłonięte od zimnych wiatrów i lekko przewiewne, ponieważ kępa potrzebuje dobrej cyrkulacji powietrza. Sadzonek nie należy umieszczać w dużym zagęszczeniu i w zagłębieniach terenu. Takie warunki sprzyjają gromadzeniu się wilgoci w podłożu i rozwojowi chorób grzybowych.

Uprawa lawendy najlepiej udaje się na glebie przepuszczalnej z dużą zawartością wapnia. Podłoże powinno być dobrze zdrenowane i mieć odczyn pH 6,5–7,5. Przed sadzeniem lawendy do gruntu ziemię warto rozluźnić, dodając do niej piasek i kompost. Sadzonki pojemnikowe wysadza się do ogrodu od końca marca do połowy maja, zachowując odstępy ok. 40–60 cm (w zależności od gatunku i odmiany). Rośliny wyhodowane z nasion przenosi się do gruntu w drugiej połowie maja, gdy minie okres wiosennych przymrozków. Roślina nie lubi nadmiernego podlewania. Młode sadzonki i lawendę w doniczce należy nawadniać regularnie, niewielką ilością wody – tak aby nie stały ani w mokrej glebie, ani w zbyt suchej – a starsze okazy hodowane w gruncie podlewa się przeważnie w okresach suszy.

Większość odmian lawendy oferowanych w sprzedaży wykazuje odporność na mróz na poziomie nawet -20 czy -30⁰C. Ze względu na małe opady śniegu i duże mrozy w trakcie ostatnich zim w Polsce, warto chronić krzewy przed spadkami temperatur. W tym celu lawendę doniczkową najlepiej przenieś do jasnego, chłodnego pomieszczenia i ogranicz podlewanie. Rośliny uprawiane w gruncie zabezpieczysz, okrywając je stroiszem – gałązkami roślin iglastych, słomą lub białą agrowłókniną. Taka warstwa zapewnia ochronę termiczną i cyrkulację powietrza istotną dla zdrowia rośliny. Dla większego bezpieczeństwa zaleca się też obsypanie bryły korzeniowej korą sosnową, ziemią ogrodową lub torfem.

Jednym z zabiegów pielęgnacyjnych wpływających na obfitość kwitnienia jest przycinanie lawendy. Pędy skraca się ostrym sekatorem lub nożycami zwykle o ok. ⅓ długości – tylko zielne, niezdrewniałe części. Dzięki temu krzew wypuszcza nowe pędy, jest bardziej gęsty i ma równy pokrój. Chore, uszkodzone, krzywo rosnące czy wybujałe odrosty przycina się wiosną (marzec lub kwiecień) lub po zakończeniu kwitnienia (w sierpniu). Regularne cięcie lawendy sprawia, że roślina ma równy kształt i zapobiega nadmiernemu drewnieniu gałązek.

Więcej informacji o cięciu lawendy znajdziesz tutaj >>>

Na bujne kwitnienie wpływa też regularne nawożenie. Do zasilania można użyć kompostu lub gotowej mieszanki do lawendy w postaci płynu lub granulatu. Nawozy mineralne stosuje się od wiosny do sierpnia lub września w odstępach co 2–3 tygodnie lub raz na 2 miesiące – w zależności od instrukcji podanej na karcie produktu. Dzięki temu roślina szybko się rozrośnie, będzie obficiej kwitła i stanie się odporniejsza na niesprzyjające warunki.

Lawenda źle rośnie na ciężkiej, gliniastej i mokrej glebie. W takich miejscach łatwo gniją jej korzenie i szybko dochodzi do utraty rośliny. Niesprzyjającym czynnikiem jest też nadmiar azotu w podłożu – prowadzi do nadmiernego wzrostu liści kosztem kwiatów i osłabienia krzewu. Brak cięcia powoduje z kolei drewnienie łodyg i deformację kępy. Lawenda nie lubi też moczenia liści i kwiatów. Podczas podlewania strumień wody z konewki należy kierować w stronę podłoża, omijając części krzewu.