Rącznik pospolity
Rącznik pospolity to atrakcyjna i łatwa w uprawie roślina, której egzotyczny wygląd z pewnością przykuwa uwagę. Kiedyś często spotykany w naszych ogrodach, potem nieco zapomniany, dzisiaj znowu wraca do łask. Warto jednak pamiętać, że jest to roślina silnie trująca, dlatego sadząc ją w ogrodzie należy zachować ostrożność. Oto co trzeba wiedzieć na temat jego uprawy i wykorzystania!
Rącznik pospolity – charakterystyka
Rącznik pospolity (Ricinus communis) inaczej nazywany rycynusem lub rycynowcem to wysoka roślina z rodziny wiczomleczowatych, której naturalnym siedliskiem są rozległe rejony Afryki. Choć z tego względu w Polsce uprawiana jest jako roślina jednoroczna, może osiągać nawet 2 metry wysokości, o czym należy pamiętać planując dla niego miejsce w ogrodzie.
Charakteryzuje się prostymi, grubymi i długimi łodygami, a jej głównym walorem wizualnym są duże, czerwone liście przypominające rozpostarte dłonie osiągające nawet 10 cm średnicy. Na uwagę zasługują też kwiatostany i atrakcyjnie prezentujące się owoce w formie kolczastej torebki, zebrane w okazałe gronka, które można podziwiać od lipca aż do października. Z tego względu często określa się go również mianem kasztanowiec rącznik.
Warto zaznaczyć, że owoce rącznika zawierają liczne nasiona, bogate nie tylko w oleje, ale również toksyczne enzymy, albuminę i substancje śluzowe. Z tego względu rącznik pospolity jest gatunkiem silnie trującym. Zjedzenie nawet kilku nasion powoduje silne zatrucia, które w wielu przypadkach mogą okazać się śmiertelne. Także inne części rośliny w bezpośrednim kontakcie mogą wywoływać niepożądane objawy.
Rącznik pospolity – odmiany
Rącznik pospolity czy też inaczej rącznik kasztanowiec występuje w ogrodach w różnych odmianach, różniących się przede wszystkim kolorystyką:
Rącznik „Sanguineus” – najbardziej popularna odmiana o czerwonych liściach.
Rącznik „Zanzibariensis” – odmiana o bardzo dużych, zielonych liściach z białymi żyłkami.
Rącznik „Impala” – dolne liście tej odmiany przybierają odcień brązowozielony, górne zaś brązowokarminowy.
Rącznik „Carmencita” – odmiana o ciemnozielonych, błyszczących liściach i intensywnie czerwonych owocach.
Rącznik „Gibsonii” – o czerwonych owocach i fioletowoczerwonych liściach.
Rącznik pospolity w ogrodzie
Ze względu na swoje okazałe rozmiary rącznik pospolity potrzebuje w ogrodzie dość dużo miejsca. Z tego względu kasztanowiec rącznik najlepiej prezentuje się jako pojedynczy soliter na równo przystrzyżonym trawniku lub też w szerokiej rozstawie wzdłuż murków i ogrodzeń (zwłaszcza tych utrzymanych w jasnej tonacji).
Przez niektórych wykorzystywany jest też do tworzenia dekoracyjnych szpalerów wzdłuż chodników czy osłaniających mało atrakcyjne wizualnie części ogrodu żywopłotów. Z powodzeniem można go sadzić również na wysokich rabatach, zwłaszcza w towarzystwie jeżówek, astrów czy rudbeki.
Warto zaznaczyć, że bardzo dobrze jest sadzić rącznik (rycynowiec) na krety, nornice czy inne szkodniki. Skutecznie odstrasza on bowiem te małe ssaki, podobnie zresztą jak turkucia podjadka, dla którego również jest gatunkiem trującym. W sklepach można nawet znaleźć preparaty odstraszające, właśnie na bazie wyciągu z rącznika.
Ekspert ogrodnictwa radzi:
“Jeśli chcesz uprawiać rącznik pospolity dla jego dekoracyjnych walorów, a jednocześnie uniknąć ryzyka związanego z toksycznymi nasionami, regularnie usuwaj przekwitłe kwiatostany przed ich przekształceniem w owoce. Dzięki temu roślina będzie wyglądać estetycznie, a Ty zminimalizujesz możliwość przypadkowego kontaktu z trującymi nasionami. Dodatkowo ten zabieg pobudzi roślinę do intensywniejszego wzrostu i produkcji nowych kwiatostanów, co przedłuży okres jej dekoracyjności w ogrodzie.
Rącznik pospolity - właściwości
Rącznik pospolity (rycynowiec) sadzony jest również w celach uprawowych, jako surowiec do tłoczenia oleju rycynowego, powszechnie wykorzystywanego nie tylko w lecznictwie, ale również w przemyśle czy kosmetyce. Nasiona rącznika pospolitego zawierają bowiem aż 55% oleju, który tłoczy się na zimno i gotuje z wodą, w celu usunięcia trujących związków (zwłaszcza rycyny). Ze względu na swoją wyjątkowo dużą lepkość i dobrą rozpuszczalność w stężonym alkoholu olej z rącznika pospolitego znalazł zastosowanie między innymi jako smar w maszynach przemysłowych czy składnik barwników do tkanin. Z kolei w kosmetyce stosowany jest w produktach do pielęgnacji skóry suchej czy kosmetykach do stylizacji włosów. Nie należy także zapominać o jego działaniu przeczyszczającym, powszechnie wykorzystywanym w lecznictwie.
Rącznik pospolity – wskazówki dotyczące uprawy
Jeżeli chodzi o rącznik pospolity, uprawa nie stanowi większego problemu nawet dla początkujących ogrodników. To o czym należy pamiętać to zapewnienie mu przede wszystkim dobrze przepuszczalnej, żyznej gleby i słonecznego stanowiska. Bez problemu rozwija się on z nasion, które powinny być wysiewane pojedynczo lub gniazdowo w rozstawie nie mniejszej niż 70x70 centymetrów. Najlepszym okresem na wysiew nasion jest druga połowa maja, gdy nie ma już ryzyka przymrozków, na które kiełkujące nasiona rącznika są dość wrażliwe. Jeżeli zależy nam jednak nie tylko na jego walorach dekoracyjnych, ale również nasionach, warto wysiać go wcześniej pod osłoną i przesadzić do gruntu w późniejszym okresie, gdy temperatury powietrza przekroczą 10 stopni Celsjusza.
Jeżeli chodzi o zabiegi pielęgnacyjne, rącznik kasztanowiec również nie należy do gatunków zbyt wymagających. Wystarczy regularne, umiarkowane nawadnianie (preferuje lekko wilgotną glebę) i systematyczne nawożenie, gdyż do okazałego wzrostu potrzebuje dużej ilości składników pokarmowych.
To o czym należy pamiętać decydując się na uprawę rącznika pospolitego w naszym ogrodzie to fakt, że wszystkie prace pielęgnacyjne wokół niego należy wykonywać w rękawicach ochronnych. Pozwoli to uniknąć ewentualnych podrażnień lub zatruć. Należy również wybrać dla niego miejsce niedostępne dla małych dzieci i zwierząt domowych, a dojrzałe owoce usuwać z rośliny jeszcze zanim ich osłonki zaczną pękać. Grozi to bowiem niekontrolowanym uwolnieniem trujących nasion.
