Jarmuż (Brassica oleracea L. var. sabellica L.) – charakterystyka i uprawa

Jarmuż to dwuletnia, jadalna roślina warzywna z rodziny kapustowatych. Ma zielone lub fioletowe liście, a w drugim roku wzrostu tworzy kwiatostany zebrane w gęste, kuliste grona na szczytach pędów. Jest łatwy w uprawie i nadaje się do sadzenia w ogrodzie, szklarni, tunelu i donicach. Preferuje umiarkowanie wilgotne podłoże, półcieniste stanowisko i jest odporny na mróz. Ważnym zabiegiem pielęgnacyjnym jest regularne odchwaszczanie jarmużu, które zapobiega żerowaniu szkodników na liściach.
Jarmuż to niezwykle zdrowe i bezproblemowe w uprawie warzywo. Nadaje się do sadzenia w gruncie, szklarni, tunelu i donicach. Jest jadalny, ale ze względu na dekoracyjnie poskręcane liście stanowi też uzupełnienie ogrodu kwiatowego.
Brassica oleracea L. var. sabellica L. – najważniejsze informacje:
Przeznaczenie: przyprawy i zioła
Warunki oświetleniowe: słoneczne, półcień
Wilgotność podłoża: umiarkowanie wilgotne
Jarmuż – charakterystyka

Jarmuż to jedna z najstarszych odmian kapusty warzywnej. Znany jest wyłącznie z uprawy – nie rośnie dziko w naturze. Ma grubą, silnie ulistnioną łodygę o długości od 10 do 110 cm, która pojawia się w pierwszym roku uprawy. Tworzy długie, kędzierzawe, ułożone w rozetę liście w kolorze zielonym lub fioletowym. Jarmuż kwitnie w drugim roku uprawy. Jego kwiatostany zebrane są w gęste, kuliste grona na szczytach pędów i przeważnie mają kolor żółty lub biały. W przypadku odmian ozdobnych mogą mieć również odcienie różu i fioletu. Kwiaty jarmużu są atrakcyjne dla pszczół i innych zapylaczy.
Jarmuż – odmiany

Odmiany jarmużu różnicuje się pod względem długości łodygi (niskie, średnie lub wysokie) i kolorów liści – od jasnozielonego, przez zielony, ciemnozielony, fiolet aż do fioletowo-zielono-brązowego. Niektóre kultywary Brassica oleracea L. var. sabellica L. uprawia się jako rośliny ozdobne.
Popularne odmiany jarmużu:
- Dwarf Green Curled – charakteryzuje się niskim wzrostem i poskręcanymi liśćmi;
- Scarlet – ma intensywnie czerwone lub fioletowo-czerwone liście;
- Halbhoher Grüner Krauser – odmiana wyróżniająca się średnio-wysokim wzrostem i gęsto skręconymi, zielonymi liśćmi;
- Nero di Toscana – znany jako jarmuż toskański. Ma wąskie, ciemnozielone liście o delikatnym smaku;
- Red Russian – ma fioletowo-czerwone liście, często uprawiana jako roślina ozdobna;
- Winterbor – o sztywnych, falistych liściach;
- Dwarf Siberian – jarmuż karłowaty, polecany do uprawy w mniejszych ogródkach lub w pojemnikach.
Jarmuż – właściwości
Jarmuż to jedno z najcenniejszych warzyw liściastych. Zawiera silne przeciwutleniacze, witaminy K, A, E, C, karotenoidy (β-karoten, luteinę, zeaksantynę) oraz wapń. Jest też źródłem żelaza, kwasu foliowego i sulforafanu – jednego z najsilniejszych antyoksydantów.
Na co jest dobry jarmuż?

Jedzenie jarmużu to sposób na profilaktykę wielu chorób. Może wykazywać działanie wspomagające odporność organizmu oraz obniżające poziom cholesterolu we krwi. Może być pomocny w zapobieganiu osteoporozy i uregulowaniu trawienia przez zmniejszenie ryzyka zaparć i pozytywny wpływ na florę jelitową. Wprowadzenie jarmużu do diety może też przyczynić się do poprawy kondycji skóry.
Jarmuż w kuchni
Brassica oleracea L. var. sabellica L. ma niewiele kalorii (około 40 kcal w 100 g) i jest chętnie wykorzystywany w kuchni. Świeże liście nadają się do pieczenia – posmarowane oliwą z oliwek i posypane ulubionymi przyprawami po kilku minutach w piekarniku staną się chrupiące i złociste. Są idealne również do gotowania na parze (nie dłużej niż przez 3–4 minuty) i blanszowania. Poddany takiej obróbce termicznej jarmuż będzie smacznym dodatkiem do zup, sałatek, dań jednogarnkowych oraz potraw gotowanych i duszonych.
Jak jeść jarmuż na surowo?

Surowy jarmuż ma lekko gorzki smak i twarde liście, dlatego dobrze jest go zmiksować z ulubionym owocem lub warzywem i pić w postaci smoothie. Innym pomysłem jest posiekanie liści na drobno i macerowanie ich w oliwie z oliwek, soku z cytryny lub occie balsamicznym przez kilka minut. To złagodzi ich gorycz i uczyni jarmuż bardziej delikatnym. Posiekane liście można dodać do zielonych sałatek z pomidorami, ogórkiem, awokado i czerwoną cebulą – wzbogacisz ich smak i wartość odżywczą.
Jarmuż w ogrodzie
Jarmuż nadaje się do sadzenia w doniczkach na balkonie, w tunelu foliowym, w szklarni i w gruncie. W ogrodzie uprawia się zarówno odmiany ozdobne, jak i formy jadalne. Każda z nich ma atrakcyjne liście, które zachwycająco wyglądają w towarzystwie kwiatów rabatowych.
Uprawę jarmużu w warzywniku najlepiej prowadzić w pobliżu sprzyjających roślin – cebula, szczypior, koper i kolendra zadziałają jak naturalne repelenty i odstraszą żerujące na liściach szkodniki, a warzywa strączkowe wzbogacą podłoże o azot – dzięki niemu jarmuż będzie zdrowo rósł i stanie się bardziej aromatyczny.
Jarmuż – wskazówki dotyczące uprawy

Jarmuż ma skromne wymagania uprawowe i rośnie w każdym ogrodzie. Sprzyjają mu stanowiska bezwietrzne, półcieniste lub słoneczne. Roślina poradzi sobie na każdym podłożu, ale preferuje gleby gliniasto-piaszczyste o pH 6,5–6,8. Ma dużą odporność na mróz i w chłodnych miesiącach najlepiej wytrąca swoją gorycz. Jarmuż potrzebuje stale, umiarkowanie wilgotnego podłoża, zwłaszcza późnym latem i jesienią, gdy tworzy rozety liści.
Częstszego nawadniania wymagają rośliny doniczkowe – w upalne dni mogą potrzebować wody nawet dwa razy dziennie. Zabiegiem sprzyjającym bujnemu rozwojowi jest nawożenie. Pierwsze wykonuje się po dwóch tygodniach od posadzenia sadzonek do gruntu, a kolejne na początku sierpnia. Do zasilania używa się nawozów naturalnych lub azotowych. Jarmuż dobrze reaguje na nawożenie potasem, borem, magnezem i sodem.
W pielęgnacji jarmużu ważne jest regularne usuwanie chwastów, co zmniejsza ryzyko żerowania szkodników. Sposobem na odstraszanie szkodliwych owadów jest też ściółkowanie i stosowanie okryć z agrowłókniny lub specjalnych środków odstraszających szkodniki. Zbiór jarmużu odbywa się późną jesienią i trwa przez całą zimę, aż do wiosny. Z jednej rośliny można zbierać liście kilkakrotnie, wyłamując najpierw te najstarsze (dolne). Smak liści znacznie poprawia się po przymrozkach, które wpływają na wzrost zawartości białka i cukru w roślinie.


