Biedrzeniec wielki
Biedrzeniec to roślina od setek lat wykorzystywana w medycynie naturalnej, a także jako przyprawa kuchenna. Oprócz szerokiego zastosowania wykazuje także walory dekoracyjne, dlatego warto rozważyć jego posadzenie w naszym ogrodzie.
Biedrzeniec – charakterystyka
Biedrzeniec to roślina z rodziny selerowatych występująca na całym świecie w ponad 150 gatunkach. W Polsce biedrzeniec to okaz przede wszystkim dziko rosnący na łąkach, obrzeżach lasów czy nieużytkach rolnych. W zależności od gatunku może osiągać wysokość od 40 do nawet 100 cm. Najczęściej spotkać możemy biedrzeniec anyż, biedrzeniec mały, a także biedrzeniec wielki (Pimpinella major), które wyglądem nieco przypominają krzyżówkę kopru z pietruszką.
Roślina ta charakteryzuje się krótko owłosioną, prostą, bruzdowaną łodygą i ciemnozielonymi liśćmi o dużych ząbkach i nieco jajowatym kształcie. Kwitnie obficie od czerwca aż do września, tworząc z drobnych kwiatów baldaszki, które następnie zbierają się w jeden wielki baldach. Ich barwa w zależności od odmiany może być biała lub lekko różowa. Kwiaty biedrzeńca wabią owady, w tym przede wszystkim pszczoły. Owoce warto zbierać, jednak należy być szybkim, gdyż dość łatwo, pod wpływem najmniejszego ruchu osypują się i są roznoszone przez wiatr. Cechą charakterystyczną biedrzeńca są jego smak i zapach, a także właściwości lecznicze, co sprawiło, że znalazł on zastosowanie nie tylko w przemyśle farmaceutycznym, ale również gastronomii czy perfumiarstwie.
Biedrzeniec – odmiany
Jak już wspomnieliśmy, biedrzeniec to szeroka grupa roślin, jednak w Polsce możemy spotkać i hodować przede wszystkim następujące odmiany:
Biedrzeniec wielki - osiągający maksymalnie 1 m wysokości, o dużych, wydłużonych liściach. Wykorzystywany najczęściej w celach dekoracyjnych dzięki dostępności kilku odmian, takich jak chociażby biedrzeniec „Rosea” o ciekawym, różowym wybarwieniu kwiatów. Ma również właściwości lecznicze.
Biedrzeniec mniejszy – osiągający około 0,5 m wysokości, o białych kwiatach i liściach przypominających pietruszkę, hodowany głównie do celów leczniczych
Biedrzeniec anyż - odmiana uprawiana przede wszystkim ze względu na swój delikatny, nieco orientalny smak, doskonale sprawdzający się jako dodatek w cukiernictwie czy aromat do różnego rodzaju napojów. Biedrzeniec anyż, podobnie jak inni przedstawiciele tej grupy, również charakteryzuje wiele właściwości leczniczych.
Ekspert ogrodnictwa radzi:
“Warto zbierać jego liście i kwiaty wczesnym rankiem, tuż po wyschnięciu rosy, ale przed pełnym nasłonecznieniem, aby zwiększyć intensywność smaku i aromatu biedrzeńca. Roślina wtedy zachowuje najwięcej olejków eterycznych, które odpowiadają za jej właściwości lecznicze i smakowe. Dodatkowo, jeśli uprawiasz biedrzeniec w celach kulinarnych, dobrze jest go ścinać przed pełnym zakwitnięciem – młodsze części mają bardziej wyrazisty smak i delikatniejszą konsystencję.
Biedrzeniec – właściwości lecznicze
Biedrzeńce to grupa roślin cenionych ze względu na swoje właściwości lecznicze, które zawdzięczają między innymi zawartości steroli, flawonoidów, protein i olejków eterycznych. Surowcem leczniczym są nie tylko liście i nasiona, ale również korzeń biedrzeńca, m.in. w formie suszu do przygotowania naparu. Większość przedstawicieli tego gatunku wykazuje działanie:
moczopędne,
przeciwzapalne i ściągające,
bakteriobójcze,
rozkurczowe,
wykrztuśne,
pobudzające do pracy układ trawienny,
pobudzające laktację.
Sprawia to, że znalazł on zastosowanie między innymi we wspomaganiu leczenia chorób górnych dróg oddechowych i oskrzeli, stymulując usuwanie zalegającej wydzieliny, a także w leczeniu chorób układu moczowego, w tym kamicy moczowej. Jego działanie rozkurczowe doceniają osoby cierpiące na astmę, które borykają się z suchym kaszlem. Oprócz tego można stosować go także przy zaburzeniach trawienia, objawiających się wzdęciami czy nieżytem żołądka lub jelit, wspiera prawidłową pracę wątroby i doskonale nadaje się do stosowania zewnętrznego, np. w stanach zapalnych dziąseł czy skóry. Można go także wykorzystać w kuchni jako składnik sałatek czy przyprawę do różnego typu dań.
W przypadku odmiany, jaką jest biedrzeniec anyż, właściwości lecznicze poszerzyć można o łagodzenie bólów menstruacyjnych u kobiet czy działanie antyseptyczne. Co ciekawe, jego specyficzny zapach odstrasza również owady, w tym kleszcze i komary. Korzeń biedrzeńca anyżu w formie naparu może też korzystnie wpływać na potencję, a ponadto sprawdzać się jako płukanka w leczeniu świerzbu czy innych chorób pasożytniczych. Roślina ta jest uprawiana jednak przede wszystkim w celach przyprawowych, jako składnik deserów, nalewek czy dodatek do ciężkostrawnych i tłustych dań.
Biedrzeniec w ogrodzie
Biedrzeniec to z pewnością jedna z roślin jednorocznych, którą warto mieć w swoim ogrodzie, jeżeli cenimy naturalne rozwiązania lecznicze. Co więcej, dzięki baldachowatym kwiatom stanowi ciekawą ozdobę ogrodu, zwłaszcza w towarzystwie innych ziół. Sprawdzi się również na rabatach typowo kwiatowych, np. w towarzystwie karmnika ościstego z kontrastującymi żółtymi kwiatuszkami. W zależności od tego, czy naszym celem jest uprawa dekoracyjna, czy w celu uzyskania zbiorów, powinniśmy się jedynie zastanowić nad wyborem odpowiedniej odmiany. Co ważne, biedrzeniec jest jednym z niewielu ziół, które nie nadają się do uprawy pojemnikowej.
Biedrzeniec – wskazówki dotyczące uprawy
Biedrzeniec to zdecydowanie gatunek o małych wymaganiach, który jest w stanie rosnąć praktycznie w każdych warunkach, bez konieczności stosowania specjalnych preparatów czy wykonywania skomplikowanych zabiegów. Najlepiej jednak czuje się w słonecznych miejscach z lekką, raczej niezbyt wilgotną glebą.
W celu uprawy biedrzeńca należy jego nasiona umieścić bezpośrednio w gruncie mniej więcej w drugiej połowie kwietnia, zachowując dość spore, około 30-centymetrowe odstępy. W razie konieczności po pojawieniu się pierwszych siewek (po 2–3 tygodniach) należy przerwać grządki, tak by umożliwić roślinom swobodny wzrost.
Biedrzeniec jest odporny na niskie temperatury, zatem nie zaszkodzą mu przymrozki. Bez problemu przetrwa również nawet dłuższe okresy suszy, wystarczy więc umiarkowanie podlewać go od czasu do czasu. Po przekwitnięciu rośliny, czyli mniej więcej pod koniec sierpnia, pojawia się owoc biedrzeńca. W zależności od wybranej odmiany mogą to być nasiona lub – doskonale znana jako przyprawa anyż – gwiazdka. Jeżeli chodzi o rozmnażanie biedrzeńców, niektóre odmiany można także uzyskiwać poprzez rozsadzanie już istniejących kęp.
