Orzech włoski (Juglans regia L.) – charakterystyka. Gdzie posadzić orzech włoski?
Z tego artykułu dowiesz się, czym jest orzech włoski, jak go sadzić, pielęgnować i chronić przed chorobami. Podpowiemy także jak przygotować orzecha włoskiego na zimę i opowiemy o zastosowaniu jego owoców, liści i drewna.
Orzech włoski to drzewo owocowe, które dobrze się czuje w naszym klimacie i nie jest wymagające w uprawie. Posadzenie go w ogrodzie pozwoli nie tylko ozdobić przestrzeń, ale również pozyskać smaczne orzechy, które po wysuszeniu można jeść przez cały rok – na zdrowie.
Juglans regia L. – najważniejsze informacje
Przeznaczenie: Drzewo owocowe, soliter
Warunki oświetleniowe: słoneczne
Wilgotność podłoża: umiarkowanie wilgotne
Orzech włoski – charakterystyka
Orzech włoski to gatunek drzewa liściastego z rodziny orzechowatych. W stanie dzikim występuje na terenach Europy, Azji i Afryki. W Polsce uprawiany jest ze względu na atrakcyjny pokrój, silny wzrost i smaczne owoce. Z uwagi na dość łatwe wyrastanie młodych drzewek z owoca orzech włoski uważany jest za roślinę inwazyjną.
Ciekawostka! Do rozprzestrzeniania się orzecha włoskiego przyczyniają się ptaki z rodziny krukowatych, które przenoszą nasiona orzecha włoskiego na duże odległości i zakopują w ziemi. Z nasion wyrastają młode drzewka.
Orzech włoski jest drzewem światłolubnym. Jako soliter tworzy rozłożystą koronę na niskim pniu. Jeśli rośnie w otoczeniu innych drzew rozgałęzia się wyżej, aby zapewnić liściom więcej światła słonecznego. Roślina dobrze znosi cięcie, dzięki czemu daje się łatwo formować. Wiele osób ceni sobie sposób rozrastania orzecha włoskiego, ponieważ rozłożyste gałęzie i gęste poszycie liści dają głęboki cień, a tym samym wytchnienie w czasie intensywnych upałów.
Pień drzewa wyróżnia się gładką, srebrzystoszarą korą pokrytą rozrzuconymi, nierównomiernymi bruzdami. Liście orzecha włoskiego rozwijają się późno względem innych drzew owocowych, bo dopiero na przełomie kwietnia i maja.
Owoce orzecha włoskiego mają zieloną, gładką okrywę i kulisty kształt. Jesienią kulki brązowieją i pękają, a na ziemię spadają duże, zdrewniałe skorupki skrywające odżywcze, niezwykle smaczne nasiona.
Sadzenie orzecha włoskiego
Orzech włoski do ogrodu możesz pozyskać na dwa sposoby – kupując sadzonkę szczepioną na pniu lub zakopując owoc w ziemi (świeży, niesuszony).
Przed posadzeniem orzecha włoskiego sprawdź warunki w ogrodzie. Orzech włoski lubi glebę żyzną, o zasadowym lub neutralnym pH, zasobną w próchnicę oraz składniki pokarmowe. Sadzonka słabo rośnie, a może się nawet nie przyjąć w glebie podmokłej i ciężkiej.
Do sadzenia orzecha dobrze jest wybrać miejsce nieco oddalone od domu, żeby dorosłe drzewo nie zacieniało go nadmiernie. Orzech jest światłolubny, najlepiej rośnie w roli solitera na stanowisku słonecznym i osłoniętym od wiatru.
Orzech włoski wytwarza palowy system korzeniowy, dlatego ziemię pod sadzonkę należy wcześniej głęboko przekopać. Glebę ogrodową zmieszaj z dobrej jakości podłożem, wtedy zwiększysz szansę na przyjęcie się drzewa.
Kiedy sadzić orzech włoski? Najlepszym terminami są jesień lub wczesna wiosna.
Zakładasz ogród owocowy? Czytaj także: Czereśnia ptasia – Prunus avium
Jak posadzić orzech włoski w ogrodzie?
- Wykop dołek.
- Wyjmij sadzonkę z doniczki.
- Delikatnie rozłóż korzenie.
- Umieść sadzonkę w dołku, zasyp i delikatnie uklep.
Sadzenie orzecha włoskiego z owocu
- Po zbiorze owoców, najpóźniej w październiku zakop orzech włoski na głębokość 7–8 cm w ziemi.
- Przykryj siewkę ściółką.
- Oczekuj efektów, sadzonka powinna pojawić się już następnej wiosny. Sadzonkę możesz wówczas wykopać i przenieść w inne miejsce. Pamiętaj, że później nie będzie to możliwe. Drzew o palowym systemie korzeni nie można przesadzać.
Dorosłe orzechy włoskie potrafią pobierać wodę z głębokich warstw gleby. Młode nie mają jednak dobrze rozrośniętego systemu korzeniowego, dlatego należy je podlewać. Podobnie jest z nawożeniem – potrzebują go tylko sadzonki i młode drzewka. Warto je podsypywać co roku wieloskładnikowym, działającym długo nawozem mineralnym.
Jak przycinać orzech włoski?
Cięcie młodych drzewek orzecha włoskiego to jeden z najważniejszych zabiegów pielęgnacyjnych. Pozwala ono kształtować koronę, zapobiec nadmiernemu rozgałęzianiu się, a nawet ograniczyć wzrost drzewka w małych ogrodach. Starsze okazy przycina się w celu prześwietlenia korony, usunięcia przemarzniętych i uschniętych pędów.
Cięcie orzecha włoskiego przeprowadzić należy jesienią lub wczesną wiosną przed przebudzeniem drzewka. Takie terminy ograniczają wypływ soku. Do cięcia najlepiej wybrać pędy o średnicy nie większej niż 5 cm. Rany po nich najszybciej się goją. Miejsce cięcia zawsze warto zabezpieczyć maścią ogrodniczą.
Odmiany orzecha włoskiego
Wybór odmiany orzecha włoskiego jest istotny przede wszystkim dla terminu zbiorów oraz jakości owoców. Niektóre drzewa wytwarzają twardą, małą łupinę z niewielkim jądrem w środku. Uprawa przez to może być mało satysfakcjonująca. Dla wielu ogrodników istotny będzie także pokrój drzewa, do małego ogrodu lepiej wybrać odmiany o niskim lub średnim wzroście.
Jakie odmiany orzecha włoskiego warto wybrać?
- ‘Jacek’ – zwany również orzechem włoskim gigant ze względu na olbrzymie owoce zamknięte w miękkiej łupinie. Orzech włoski ‘Jacek’ rośnie powoli, pierwszych owoców można spodziewać się po 2–3 latach od posadzenia.
- ‘Leopold’ – polska odmiana charakteryzująca się bardzo słabym wzrostem, dzięki czemu nadaje się do małych ogrodów. Owocuje już w drugim roku po posadzeniu. Daje niewielkie, ale bardzo smaczne orzechy.
- ‘Koszycki’ – polska odmiana o słabym wzroście i kulistym pokroju. Owocuje już w drugim roku po posadzeniu.
- ‘Mars’ – dość silnie rosnąca odmiana, która wcześnie rozpoczyna owocowanie. Daje owalne owoce średniej wielkości. Owoce dojrzewają na przełomie września i października.
- ‘Mleczny wczesny’ – odmiana bardzo wczesna, polska. Rośnie średnio wysoko i ma kulisty pokrój. Wytwarza duże owoce, które najlepiej spożywać na świeżo.
- ‘Silesia’ – daje bardzo duże owoce o cienkiej łupince, która daje się rozgnieść w dłoni. Drzewo wykazuje standardowy wzrost. Dopasowanie do wymagań małego ogrodu może wymagać regularnego przycinania.
Choroby orzecha włoskiego
Niestety, orzechy włoskie podatne są wiele chorób, które mogą porażać pędy, liście lub powodować czernienie owoców, które przez to przestają nadawać się do jedzenia. Na szczęście są sposoby na poradzenie sobie z problemem.
Na co chorują orzechy włoskie?
- Do najgroźniejszych zaliczamy antraknozę wywoływaną przez grzyba zimującego na opadłych liściach. Porażenie antraknozą początkowo powoduje pojawienie się żółtych plam na liściach, z czasem ich brunatnienie i usychanie. Z liści choroba przenosi się na pędy, doprowadzając je w skrajnej sytuacji do zamierania. Antraknoza pojawia się szczególnie po deszczowym lecie. Aby zapobiec chorobie trzeba wygrabiać liście i usuwać je z ogrodu. Profilaktycznie lub z pierwszymi oznakami choroby można stosować środki ochrony roślin.
- Bakteryjna zgorzel orzecha włoskiego lub bakteryjna plamistość to choroba atakująca liście, ogonki liściowe, pędy i owoce. Porażone części rośliny pokrywają się brunatnymi plamami, zamierają i opadają. W celu zwalczania choroby należy wycinać zainfekowane pędy i stosować oprysk fungicydem.
To Cię zainteresuje: Kiedy stosować środki ochrony roślin – adiuwanty a ekologiczny ogród
Jakie szkodniki atakują orzechy włoskie?
- Szpeciel pilśniowiec orzechowy – roztocze, które żeruje na spodniej części liścia. Wysysa sok z tkanek i powoduje ich obsychanie. Objawami inwazji są jasne plamy na spodniej stronie, skręcanie i opadanie liści. Sposobem na szpeciela jest oprysk insektycydem.
- Mszyce zdobniczki orzechowe – można je zwalczyć preparatem na mszyce.
Zastosowanie orzecha włoskiego
Orzech włoski ma szerokie zastosowanie. Najszerzej wykorzystywane są owoce – orzechy włoskie, ale nie można pominąć również liści i drewna.
Zastosowanie i właściwości orzechów włoskich
Owoce orzecha włoskiego są jadalne, smaczne i mają właściwości prozdrowotne. Najlepiej smakują świeże, a sposobność do ich jedzenia daje tylko drzewko, ponieważ w sklepach najłatwiej dostępne są orzechy suszone.
Warto wiedzieć! Wywar z łupin orzecha włoskiego odstrasza owady – komary i gzy. Trzeba uważać przy jego stosowaniu, gdyż może być toksyczny dla zwierząt domowych.
Orzechy włoskie znajdują szerokie zastosowanie kulinarne. Wykorzystuje się je do robienia nalewek, ciast, a także dodaje do sałatek i owsianek. Owoce orzecha włoskiego cechują się wysoką zawartością tłuszczy, dlatego wytwarza się z nich również oleje.
Prozdrowotne właściwości orzechów włoskich wynikają z wysokiej zawartości witamin, minerałów, przeciwutleniaczy, a także wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Orzechy są dość kaloryczne, dlatego warto włączyć je do jadłospisu z umiarem.
Jak suszyć i przechowywać orzechy włoskie?
Pierwszym i najbardziej polecanym sposobem na wysuszenie świeżych orzechów włoskich jest rozłożenie ich na wodoodpornej powierzchni i wystawienie na słońce. Wiele osób korzysta także z piekarnika, który zdaje się być szybką metodą na suszenie orzechów. Ograniczenie wysiłków się w tym wypadku nie opłaca – owoce tracą walory smakowe.
Bezpieczne miejsce do przechowywania orzechów włoskich zimą powinno być ciemne i chłodne.
Zastosowanie liści orzecha włoskiego
Liście orzecha włoskiego znajdują zastosowanie w medycynie tradycyjnej, a także pielęgnacji skóry.
Warto wiedzieć! Liście orzecha włoskiego nie nadają się na kompost, ponieważ zawarte w nich substancje hamują wzrost niektórych roślin.
Drewno orzecha włoskiego
Jest średnio twarde i średnio ciężkie, bogate w smugi i pasy. Wykorzystywane jest w stolarstwie artystycznym do tworzenia mebli wysokiej klasy, m.in. stołów i szafek. Warto o tym wiedzieć, jeśli masz na działce starszy okaz orzecha. Po ścięciu pozyskane z niego drewno może służyć przez kolejne dziesięciolecia, ale w zmienionej formie.
