Bukszpan, gryszpan (Buxus L.) – charakterystyka. Jak dbać o bukszpan?
Bukszpan występuje też pod nazwą gryszpan. To zimozielony krzew ogrodowy nadający się do formowania w geometryczne bryły oraz na żywopłoty. Jest odporny na mróz i ma skromne wymagania uprawowe. Posiada niepozorne, miododajne kwiaty.
Poradnik w pigułce
Bukszpan to krzew lub niewielkie drzewo uprawiane jako ogrodowa roślina ozdobna. Ma drobne, wiecznie zielone, eliptyczne liście i gęste pędy tworzące zwartą kępę. Tworzy niepozorne miododajne kwiaty i nie jest wybredny pod względem warunków stanowiskowych. Dobrze reaguje na przycinanie, dzięki czemu jest chętnie wykorzystywany do tworzenia żywopłotów, labiryntów, obwódek rabat, szpalerów i zielonych rzeźb ogrodowych. Nadaje się do uprawy w doniczkach i gruncie.
Buxus L. – najważniejsze informacje:
Przeznaczenie: drzewa i krzewy liściaste
Warunki oświetleniowe: słoneczne, półcień, cień
Wilgotność podłoża: umiarkowanie suche
Bukszpan – charakterystyka
Bukszpan to zimozielony krzew lub niskie drzewo z rodziny bukszpanowatych. Pochodzi z Azji Mniejszej i Kaukazu. Większość odmian w naturze dorasta do 8 m wysokości, a niektóre formy, np. bukszpan zwyczajny, nawet do 20 m. Uprawiany w ogrodzie bukszpan zwykle osiąga do 4 metrów. Roślina tworzy zwartą kępę gęsto ułożonych pędów i drobnych, krótkoogonkowych liści mających skórzastą, całobrzegą blaszkę. Młodsze listki są jasnozielone, z czasem zmieniają odcień na ciemniejszy. Kwiaty bukszpanu pojawiają się w kwietniu i maju. Zebrane są w gęste pęczki i wyrastają w kątach liści. Mimo małego rozmiaru kwiaty bukszpanu są miododajne. Bukszpan jest trujący. Każda jego część zawiera toksyczne alkaloidy niebezpieczne dla ludzi i zwierząt.
Poznaj inne ogrodowe rośliny trujące
Bukszpan – odmiany
Wyróżnia się blisko 100 gatunków bukszpanu. Dostępne formy różnią się głównie wyglądem liści oraz wysokością i tempem wzrostu. W Polsce najczęściej uprawiany jest bukszpan wieczniezielony (zwyczajny) i drobnolistny.
Popularne w ogrodach odmiany bukszpanu:
Angustifolia – ma podłużne, gęsto rozmieszczone liście;
Bullata – odmiana o dużych, 3–4 cm liściach;
Elegantissima – bukszpan o blaszce liściowej otoczonej białą obwódką. Polecany do uprawy w doniczkach i na niskie żywopłoty;
Faulkner – charakteryzuje się owalnymi, jasnozielonymi liśćmi;
Handworthensis – odmiana szybkorosnąca o dużych, początkowo niebieskawych liściach;
Suffruticosa – ma podłużne i jasnozielone liście. Osiąga ok. 1 m wysokości;
Variegata – tworzy liście o kremowych brzegach.
Gryszpan w ogrodzie
Bukszpan nadaje się do uprawy w donicach i gruncie, jako soliter lub element większych kompozycji roślinnych. Do najpopularniejszych zastosowań zalicza się tworzenie żywopłotów, labiryntów, obwódek rabat i szpalerów. Dzięki gęstym liściom i zwartemu pokrojowi bukszpan sprawdza się doskonale jako naturalna bariera oddzielająca różne obszary ogrodu lub działki.
Buxus L. to także dobry materiał do kształtowania zielonych rzeźb ogrodowych – kul, kolumn, stożków i innych unikalnych form. Bukszpan w doniczce może być uprawiany w domu. Ze względu jednak na to, że jest trujący i specyficznie pachnie, lepiej zostawić go na tarasie lub balkonie.
W jakim miejscu sadzić bukszpan?
Bukszpan preferuje miejsca półcieniste, ale poradzi sobie także w cieniu i na wystawie słonecznej. Ważne jednak, aby stanowisko było osłonięte od wiatru – suche, zimne podmuchy są groźnym wrogiem uprawy.
Bukszpan – wskazówki dotyczące uprawy
Bukszpan nie jest wybredny pod względem warunków lokalizacyjnych. Rośnie na każdym podłożu, a najbardziej sprzyja mu gleba bogata w wapń, żyzna, przepuszczalna o pH obojętnym lub zasadowym. Ziemię w miejscu uprawy wymieszaj z kompostem, aby wzbogacić ją o składniki pokarmowe. Sadzonki bukszpanu umieść w odstępach nie mniejszych niż 20 cm, a w przypadku zbytniego rozrostu przenieś je na inne stanowiska.
Jak dbać o bukszpan?
Krzew lubi umiarkowanie suche podłoże. Obficie podlewaj go wyłącznie w upalne letnie dni i zimą. Zapewni to zapas wilgoci w podłożu i zapobiegnie zastojom wody oraz suszy fizjologicznej. Częstszego podlewania wymaga też bukszpan w doniczce. Nawadniaj go zawsze, gdy wierzchnia warstwa podłoża będzie wyraźnie sucha.
Gryszpan dobrze znosi przycinanie. Regularnie strzyżony (nawet 2–3 razy w sezonie – ostatni raz nie później niż w połowie sierpnia) prawidłowo rośnie, lepiej się zagęszcza i ma ładniejszy pokrój. Do cięcia używaj ostrego i czystego sekatora lub nożyc – zagwarantuje to wykonywanie precyzyjnych cięć i zmniejszy ryzyko rozwoju chorób.
Więcej informacji o tym, jak i kiedy przycinać krzewy i żywopłot, znajdziesz tutaj>>>
Warto systematycznie ściółkować glebę wokół sadzonek kompostem oraz odżywiać krzewy w sezonie wegetacyjnym za pomocą nawozów wieloskładnikowych do bukszpanów. Dobre efekty przynosi też zasilanie długo działającym nawozem wieloskładnikowym wykonywane raz w sezonie. W trakcie długich, mroźnych zim bukszpan przemarza, dlatego dobrze jest stosować okrycia z agrowłókniny.
Choroby i szkodniki bukszpanu
Największym wrogiem Buxus L. jest ćma bukszpanowa. To inwazyjny gatunek motyla, którego gąsienice masowo zjadają liście, prowadząc do całkowitego ogołocenia pędów. Objawem żerowania szkodnika są poobgryzane brzegi, a potem całe blaszki liściowe. Obserwację krzewu pod kątem występowania ćmy bukszpanowej zaczyna się w kwietniu i kontynuuje aż do września. Dobrym sposobem na wykrycie obecności szkodnika są pułapki feromonowe do odławiania dorosłych motyli.
Zwalczanie ćmy bukszpanowej zaczyna się od ręcznego zbierania gąsienic i stosowania naturalnych biologicznych preparatów infekujących gąsienice. Jeżeli zabiegi te są nieskuteczne, opryskaj krzew chemicznym środkiem owadobójczym.
Inne szkodniki gryszpanu:
wzdymacz bukszpanowy,
mszyca miodówka bukszpanowa,
przędziorek,
skorupnik jabłoniowy.
Najczęstsze choroby bukszpanu to zamieranie pędów, fytoftoroza bukszpanu i plamistość liści. Do ich rozwoju przyczyniają się m.in. wiatry wysuszające tkanki roślinne, zbyt mokre podłoże i porażenia różnymi gatunkami grzybów. Aby uniknąć rozprzestrzeniania się objawów choroby, zainfekowane pędy wytnij poniżej obumarłych tkanek i stosuj opryski z fungicydami.
Tu podpowiadamy, kiedy stosować środki ochrony roślin
Czego nie lubi bukszpan?
W uprawie bukszpanu lepiej unikać nadmiernego podlewania i moczenia zielonych części rośliny. Osłabia to kondycję krzewu i sprzyja rozwojowi chorób grzybowych. Gryszpan nie toleruje też nadmiernego nawożenia. Intensywne zasilanie wydłuża okres wegetacji i sprawia, że liście słabo się wykształcają.
