Multimetr, miernik prądu – co pokazuje i jak go używać?
Multimetr należy do podstawowych narzędzi elektryka i nie tylko. W domowych warunkach miernik prądu również się sprawdza. Pozwala zmierzyć napięcie w gniazdkach lub sprawdzić przydatność starego akumulatora samochodowego. Na rynku dostępnych jest wiele modeli, które różnią się funkcjonalnością. Jaki multimetr powinien wybrać amator i jak się nim posługiwać?
Poradnik w pigułce
Multimetr to miernik wielkości elektrycznych tj. napięcie i natężenie, rezystancję czy pojemność kondensatorów. Od wyboru miernika prądu zależy nie tylko precyzja pomiaru, ale również bezpieczeństwo. Do jego użycia należy podejść z dużą dozą ostrożności i stosować się do instrukcji użycia.
Co to jest miernik prądu?
Mierniki elektryczne to urządzenia pomiarowe stosowane w elektrotechnice. Pozwalają zmierzyć wielkości tj.: napięcie i natężenie prądu, rezystancję (oporność), pojemność kondensatorów, indukcyjność i częstotliwość.
Mierniki dzielimy na jednozadaniowe i wielozadaniowe (multimetry). Do pierwszych zaliczamy np. woltomierz (napięcie), amperomierz (prąd) i omomierz (rezystancja). Drugie są urządzeniami zdolnymi mierzyć dwie lub więcej wielkości elektrycznych, stąd ich nazwa – multimetr.
Aktualnie używa się multimetrów cyfrowych, które wyparły wcześniej stosowane analogowe multimetry igłowe. Cechują się one większą dokładnością, niezawodnością oraz wyższą impedancją.
Do czego służy multimetr?
Multimetr to urządzenie przydające się elektrykom, elektronikom, diagnostom, laborantom oraz majsterkowiczom – zarówno w domu, jak i garażu.
Co można sprawdzić multimetrem?
- Pomiar napięcia stałego (DC) i zmiennego (AC). Multimetr pomaga np. sprawdzić poprawność montażu gniazdek elektrycznych.
- Pomiar rezystancji elementów elektrycznych, takich jak rezystory, cewki czy kondensatory.
- Pomiar częstotliwości sygnałów elektrycznych, co jest przydatne w dziedzinach takich jak elektronika czy telekomunikacja.
- Testowanie diod pod względem przewodzenia lub polaryzacji.
- Pomiar temperatury.
Niektóre modele wyposażone są w funkcje zapamiętywania danych, specjalne filtry czy zabezpieczenia.
Jak jest zbudowany miernik elektryczny?
Multimetry cyfrowe na pierwszy rzut oka wyglądają podobnie. Każdy z nich ma wyświetlacz LCD, kilku przycisków, pokrętło oraz gniazda na przewody.
Pokrętło służy do manualnej zmiany parametrów pomiaru, które mogą być oznaczone odpowiednimi symbolami (np. Hz dla częstotliwości, V dla napięcia, Ω dla rezystancji). Dzięki niemu od razu możesz zobaczyć zakres funkcji, jakie oferuje danym model.
Każdy multimetr wyposażony jest w dwa przewody – czarny i czerwony. Przewód czarny to tzw. masa. Czerwony służy do mierzenia napięcia. W wielu multimetruch mamy dodatkowe gniazdo, do którego przepina się czerwony kabel w celu zmierzenia większego napięcia. Na końcu przewodów znajdują się sondy pomiarowe.
Jakie są rodzaje multimetrów?
Na rynku jest ogromny wybór. Modele mierników elektrycznych różnią się funkcjonalnością, ceną oraz bezpieczeństwem użytkowania.
Mierniki dzielimy na analogowe i cyfrowe. Te pierwsze, chociaż są wypierane przez cyfrowe, to nadal są dostępne i cenione szczególnie przez starszych profesjonalistów. Aktualnie jednak najbardziej polecane są cyfrowe mierniki elektryczne.
Kolejny podział dotyczy sposobu obsługi. W tym przypadku wyliczyć możemy mierniki ręczne i stołowe. Multimetry ręczne znajdują zastosowanie w użytku domowym i profesjonalnym. Stołowe mierniki oferują szerszy zakres funkcji i wyposażone są w wiele różnych złączy, dzięki czemu są wybierane do laboratoriów i warsztatów.
Multimetr cęgowy jest odmianą multimetrów cyfrowych ręcznych. Zamiast przewodów ma tzw. cęgi, które zapina się na mierzonym przedmiocie.
Jak używać multimetru?
Do pierwszego użycia multimetru podejdź z dużą dozą ostrożności. Wyjaśnimy po krótce ogólne zasady korzystania, ale przed tym musimy zaznaczyć, że różne modele będą miały inny sposób obsługi. Z tego powodu zawsze czytaj instrukcję. Nie wszystkie multimetry zakomunikują nieprawidłowe podpięcie przewodów, zależne jest to bowiem od tego, czy są wyposażone w bezpieczniki.
Czarny przewód podłączamy zawsze do gniazda COM (ang. common). To, gdzie podłączysz czerwony przewód zależy od wykonywanego pomiaru.
Oznaczenia gniazd wejściowych na multimetrze przeznaczonych dla czerwonego przewodu:
- V/Ω/f gniazdo wejściowe pomiaru wielkości elektrycznych, których symbole znajdują się nad lub pod gniazdem.
- mA, 200mA max FUSED – natężenia prądu o małych wartościach, maksymalnie 200mA, zabezpieczone przed przeciążeniem bezpiecznikiem topikowym.
- 20A max UNFUSED gniazdo wejściowe pomiaru natężenia prądu o dużych wartościach, ale w ograniczonym czasie.
- CAT I 600V CAT II 300V informacja dotycząca maksymalnych wartości mierzonych napięć.
Skrót CAT to kategoria przepięciowa instalacji elektrycznej. Im wyższa wartość kategorii, tym wyższa moc instalacji i tym samym większe ryzyko dla człowieka w sytuacji przepięcia lub zwarcia.
Jak czytać symbole na pokrętle multimetru?
- V= napięcie prądu stałego
- V~ napięcie prądu zmiennego
- A= natężenie prądu stałego
- A~ natężenie prądu zmiennego
- Ω rezystancja
- F, Cx pojemność
- kHz, MHz częstotliwość
- °C temperatura
Przełączając pomiary na pokrętle trzeba pamiętać, aby wpiąć czerwony kabel w odpowiednie gniazdo, inaczej można doprowadzić do zwarcia na obwodzie.
Warto wiedzieć! Napięcie podawane jest w przypadku ściśle określonych warunków pracy miernika, takich jak np. wilgotność i temperatura. Jeśli warunki pracy ulegną zmianie, wyniki pomiarów mogą się różnić.
Czytaj także: Jak zaplanować instalację elektryczną w domu?
Ile kosztują multimetry i dlaczego nie warto kupować najtańszego miernika?
Przeglądając oferty, zauważysz dużą rozpiętość cen mierników prądu o podobnych funkcjach. Od czego to zależy? Funkcjonalność to nie wszystko. Na cenę multimetru wpływają także jakość wykonania oraz wyposażenie w bezpieczniki chroniące przed przekroczeniem dopuszczalnych wartości i sygnalizatory, które dadzą znać, kiedy podepniesz czerwony kabel do nieodpowiedniego gniazda.
Ceny mierników prądu zaczynają się od 20 zł, a kończą na ok. 2 tys. zł. Czy trzeba wydać dużo, aby kupić przyzwoitej jakości multimetr? Specjaliści wskazują, że amatorom wystarczy urządzenie za mniej więcej 100 zł. W tej cenie multimetr powinien mieć zakres funkcji przydatny do domowego zastosowania, oferować dokładność pomiaru, a także zabezpieczenia.
Na co zwrócić uwagę przed zakupem multimetru?
Dobry miernik prądu powinien umożliwiać pomiar najczęstszych wielkości fizycznych: napięcia, rezystancji oraz przejścia, czyli ciągłości obwodu sygnalizowane akustycznie. Dla komfortu i bezpieczeństwa pracy (zmniejsza ryzyko błędnego ustawienia urządzenia) dobrze, żeby miał automatyczną zmianę zakresów pomiarowych.
Dopasowując multimetr do zastosowania, zwróć uwagę na oznaczenie CAT. Przypomnijmy, że oznacza ono kategorię przepięciową instalacji elektrycznej. Przykładowo miernik CAT I 600 V przeznaczony jest do pomiarów w obwodach prądu jednofazowego (np. sprzętów domowych). CAT IV 600 V dopuszcza pracę przy sieciach trójfazowych, a więc może pracować w miejscach, gdzie jest przyłącze sieci do domu jednorodzinnego.
Co zrobić w sytuacji, jeśli producent nie podaje kategorii i informacji o bezpiecznikach? Zrezygnować z zakupu, urządzenie stwarza zbyt duże ryzyko.
Niektórzy praktycy wskazują, że przy zakupie miernika elektrycznego warto zwrócić uwagę na liczbę gniazd. Zazwyczaj można spotkać trzy lub cztery zaciski. Przy trzech na jednym gnieździe mierzone są małe i duże zakresy pomiarów prądu (od miliamperów do amperów), co stwarza niepotrzebne ryzyko. Nawet jeśli urządzenie ma bezpiecznik, to zwykle do 10 A, a brak ochrony przed mniejszym prądem. Przy czterech gniazdach problemy te znikają, ponieważ zakresy zostają rozdzielone.
Sprawdź również: Dalmierz laserowy – co to jest, jak działa i do czego służy?
