Tokarka – co można na niej zrobić, na czym polega jej działanie?
Tokarka to niezbędne urządzenie wykorzystywane do obróbki skrawaniem. Dzięki niej wymodelujesz wałki, stożki, kule, a także wytoczysz otwory. OBI podpowiada, do czego służy tokarka i na co zwrócić uwagę przy jej zakupie.
Poradnik w pigułce
Tokarka to urządzenie przeznaczone do obróbki powierzchni obrotowych zewnętrznych (toczenie) i wewnętrznych (wytaczanie). Używana się jej do pracy z drewnem i metalem. Zależnie od rodzaju obrabianego materiału, wykonywanego ruchu i rodzaju obróbki wyróżnia się tokarki: kłowe, uchwytowe, tarczowe, rewolwerowe, półautomaty tokarskie, automaty tokarskie, zataczarki oraz specjalne (branżowe). Najważniejsze parametry techniczne tokarek to: prędkość, głębokość i siła skrawania oraz posuw.
Tokarka – co to takiego ?
Tokarka to narzędzie obrabiające skrawaniem przedmioty o powierzchni brył obrotowych (najczęściej wałków, stożków, kul i gwintów) zewnętrznych poprzez toczenie i wewnętrznych poprzez wytaczanie. Kształtowanie materiałów odbywa się przez sprzężenie dwóch ruchów – obrotowego, wykonywanego przez przedmiot obrabiany, oraz ruchu prostoliniowego, wychodzącego z urządzenia. Tokarki są bardzo precyzyjne i w zależności od wybranego modelu nadają się zarówno do obróbki zgrubnej, jak i do wykończeniowej małych przedmiotów i dużych, kilkutonowych elementów. Nowoczesne tokarki dają wiele możliwości wykończeniowych, np. obróbkę czołową, gwintowanie i przecinanie.
Do czego służy tokarka ?
Tokarka to wszechstronna maszyna, używana do obróbki drewna i metali, takich jak mosiądz, stal nierdzewna i miedź.
Najczęstsze zastosowanie tokarki:
toczenie – w jego wyniku otrzymujesz cylindryczne lub stożkowe kształty. Stosuje się je do wytwarzania wałków, tulei, trzpieni, śrub, a także elementów obróbki obrotowej, takich jak koła zębate czy trzpienie gwintowane;
frezowanie – wycinanie wzdłuż różnych linii. Usprawnia tworzenie rowków, żłobków, kanałów, a także innych złożonych kształtów;
gwintowanie – wykonywanie gwintów pod śruby i nakrętki;
wiercenie – tworzenie otworów w obrabianych częściach;
skrawanie – usuwanie nadmiaru materiału z obrabianych części w celu uzyskania pożądanych kształtów i wymiarów.
Budowa i zasada działania tokarki
Budowa tokarki różni się w zależności od modelu obrabiarki.
Podstawowe zespoły i części składowe tokarki to:
wrzeciono – obraca się wokół własnej osi;
imak nożowy – zapewnia trzymanie i stabilne mocowanie obrabianych materiałów; • suport narzędziowy – zawiera uchwyty potrzebne do przymocowania narzędzi tnących, np. noży tokarskich, noży do gwintowania, wierteł;
konik – zapobiega drganiom obrabianego półproduktu;
śruba pociągowa – steruje ruchem posuwistym urządzenia tnącego wzdłuż obrabianego materiału;
wałek pociągowy – połączony z napędem głównym tokarki. Przekazuje energię napędową na obrabiany przedmiot;
skrzynka suportowa – dzięki niej dostosujesz pozycję narzędzia do obrabianego produktu i uzyskasz pożądany kształt lub wymiar;
łoże tokarki – stanowi podstawę całej maszyny, na której umieszczane są pozostałe komponenty. Stanowi stabilną podstawę dla działania tokarki;
skrzynka posuwów – usprawnia regulację prędkości posuwu tokarki wzdłuż obrabianego materiału;
wrzeciennik – jest połączony z mechanizmem napędowym tokarki, dającym energię napędową na obrabiany przedmiot. To umożliwia obrót obrabianego surowca wokół własnej osi;
skrzynka sterownicza – zawiera przyciski, przełączniki lub pokrętła pozwalające operatorowi na sprawowanie kontroli nad różnymi funkcjami maszyny, np. włączanie, wyłączanie, regulacja prędkości, zmiana kierunku pracy itp.
Podstawowymi ruchami są ruch główny obrotowy przedmiotu obrabianego oraz prostoliniowy ruch posuwowy maszyny. Obrabiana część jest przymocowywana do wrzeciona tokarki za pomocą specjalnych uchwytów lub kłów mocujących. Wrzeciono obraca się wokół własnej osi, powodując obrót umieszczonego na nim przedmiotu. Przyrządy tnące prowadzone są wzdłuż skrawanego przedmiotu przez suport (podporę narzędziową) i usuwają materiał, tworząc określony kształt lub wymiar.
Rodzaje tokarek – jak wybrać dobrą ?
W zależności od rodzaju obrabianego przedmiotu, wykonywanego ruchu i rodzaju obróbki wyróżniamy tokarki: kłowe, uchwytowe, tarczowe, rewolwerowe, półautomaty tokarskie, automaty tokarskie, zataczarki oraz specjalne (branżowe).
Tokarki kłowe
Używane do obróbki przedmiotów przynajmniej sześciokrotnie dłuższych od swojej średnicy. W tych modelach obrabiany przedmiot umieszcza się między wrzecionem a tzw. kłem (poziomą „podpórką” w kształcie stożka, pozwalającą na swobodny obrót).
Tokarki kłowe dzieli się na:
stołowe – do precyzyjnej pracy z małymi elementami;
uniwersalne – nacinają gwinty i wykonują obróbkę zgrubną i precyzyjną przedmiotów metalowych, żeliwnych i stalowych;
produkcyjne – mają szybkie tempo pracy, ale nie da się nimi gwintować;
wielonożowe – sterowane elektromechanicznie lub elektrohydraulicznie. Wykonują dokładną obróbkę kilkoma nożami;
ciężkie – o profesjonalnym przeznaczeniu. Służą do wszechstronnej obróbki bardzo dużych przedmiotów (o masie kilku ton);
do obróbki gładkościowej – używane do wykańczania przedmiotów. Wyposażone w ostre noże diamentowe lub z węglików spiekanych;
kopiarki – kopiują kształt ze wzornika. Wykonują ruchy wzdłużne i skośne.
Tokarki uchwytowe
Surowiec mocowany jest w nich w uchwycie wrzeciona. Dzieli się je na tokarki poziome – automatyczne – oraz pionowe – gwarantują lepszy dostęp do obrabianego przedmiotu.
Tokarki tarczowe
Używane do obróbki elementów o dużej średnicy i małej wysokości, np. tarcz i kół. Wyróżnia się tokarki poziome, polecane do ciężkich robót, oraz pionowe (karuzelowe) – dobrze trzymają obrabiany przedmiot, są dokładne i ergonomiczne.
Tokarki rewolwerowe
Szybkie i wydajne sprzęty do obróbki zgrubnej i wykańczającej przedmiotów o skomplikowanych kształtach.
Półautomaty i automaty tokarskie
Maszyny ogólnego przeznaczenia. Automaty samodzielnie wykonują cały proces skrawania i zatrzymują się jedynie przy braku materiału. Półautomaty kończą pracę po wykonaniu jednego przedmiotu. Wówczas należy go zdjąć, włożyć materiał na następny przedmiot i uruchomić urządzenie ponownie.
Zataczarki
Maszyny wykorzystywane np. w wytwórniach do zataczania narzędzi wieloostrzowych, przede wszystkim frezów.
Tokarki specjalne (branżowe )
Specjalistyczne maszyny przeznaczone do toczenia i wytaczania przedmiotów typowych dla danych branż. Przykładowo w przemyśle samochodowym służą np. do obróbki czopów wałów korbowych.
W sprzedaży dostępne są też specjalistyczne tokarki CNC. Tworzą przedmioty o skomplikowanej budowie geometrycznej. Są dokładne, wygodne w obsłudze i sterowane komputerowo.
Jakie akcesoria do tokarek wybrać ?
Osprzęt do tokarek wpływa zakres pracy urządzenia – zwiększa użyteczność i usprawnia proces obróbki. Do najchętniej wybieranych akcesoriów dodatkowych należą m.in. części do rozbudowy. Są to przedłużenia łoża, dzięki którym wytoczysz dłuższe elementy, oraz wysięgniki do toczenia poza łożem – pozwalają na toczenie większych średnic mis. Przydatnym wyposażeniem są też zestawy akcesoriów tworzące rodzaj szybkozłącza, ułatwiającego błyskawiczną zmianę punktu mocowania przedłużenia łoża. Te profesjonalne dodatki sprawią, że twoja maszyna będzie jeszcze bardziej użyteczna i praktyczna.
Akcesoria zwiększające możliwości tokarki:
narzędzia tnące – odpowiadają za obróbkę materiału – np. noże tokarskie, noże do gwintowania, wiertła, frezy tokarskie oraz różnego rodzaju ostrza specjalistyczne;
uchwyt – tworzy miejsce na dodatkowe ostrze;
zbieraki do wiórów i opiłków – pomagają w dokładnym oczyszczeniu tokarki i stanowiska pracy z odpadów;
podpórki – dają stabilne oparcie dla narzędzi, minimalizując drgania i wibracje podczas obróbki i zapewniając płynną i precyzyjną pracę;
śruby dociskowe – do mocowania obrabianego tworzywa na stole tokarki.
Ile kosztuje tokarka ?
Ceny tokarek zaczynają się od ok. 800 zł. Są to podstawowe urządzenia do obróbki drewna, wyposażone w silnik indukcyjny. Mają zwykle cztery prędkości obrotowe wrzeciona i pozwalają na pracę z drewnem lub innym surowcem o średnicy do 350 mm i długości do 1000 mm. Minitokarka do metalu kosztuje od 3000 do 6000 zł. Tego typu urządzenia mają bezstopniową regulację prędkości wrzeciona i stały moment obrotowy. Bardziej specjalistyczne i zaawansowane technologicznie tokarki kosztują od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych i są to maszyny polecane do użytku profesjonalnego.
Na co zwrócić uwagę, kupując tokarkę ?
Jednym z najważniejszych parametrów tokarek jest prędkość wyrażona w obrotach na minutę. Odpowiada ona za skuteczność i szybkość działania. Optymalnym wyborem są modele z regulacją prędkości – dzięki temu dostosujesz szybkość obrotową wrzeciona do wymagań konkretnego materiału.
Na jakość obróbki wpływa również głębokość skrawania. Określa, jaką ilość materiału obrobisz przy jednorazowym przejeździe tokarki. Odpowiednio dobrana głębokość skrawania wpływa na jakość wykończenia – zbyt duża głębokość prowadzi do niepożądanych drgań, szybszego zużycia narzędzia i gorszego wykończenia powierzchni, a zbyt mała – wymaga większej liczby przejazdów i wydłuża czas obróbki.
Duże znaczenie ma również posuw – przesunięcie noża na każdy obrót przedmiotu – i siła skrawania – moc oddziaływania ostrza na obrabiany przedmiot.
