Ostrzenie narzędzi – jak naostrzyć nóż, siekierę, piłę?

Ostrzenie noży, sekatorów, siekier, pił i innych narzędzi do cięcia to ważna czynność, która przede wszystkim usprawnia pracę i czyni ją bardziej efektywną. Zaniedbane i stępione przyrządy łatwiej uszkodzić, a ponadto ich wyszczerbione krawędzie poważnie kaleczą obrabiany materiał.

Etap ostrzenia powinno poprzedzić dokładne oczyszczenie narzędzi – usunięcie miękką szczotką grudek zaschniętej ziemi, resztek organicznych i ognisk rdzy z ostrza oraz umycie go w wodzie z dodatkiem szarego mydła, w odrdzewiaczu lub spirytusie. Czyszczenie pozwala uniknąć przenoszenia patogenów na obrabiany materiał, np. przycinane pędy drzew. Podczas czyszczenia nie należy używać ostrych narzędzi. Jeżeli po umyciu krawędzi tnącej zauważysz na szlifach ubytki i zadziory, spiłuj je drobnoziarnistym pilnikiem metalowym lub szlifierką kątową (w przypadku wyszczerbień powyżej 1 mm).

Dbałość o narzędzia do cięcia nie wymaga dużego nakładu pracy. Najlepszą porą na ostrzenie i konserwację sprzętu jest późna jesień lub wczesna wiosna – czas przerwy od prac przydomowych i porządkowania warsztatu.

Ostrzenie nożyczek może przebiegać na kilka sposobów. Jednym z najbardziej popularnych jest użycie ostrzałki – takiej samej, jak ta do noży. W tym celu ułóż nożyczki na płasko – krawędzią tnącą do ostrzałki i płynnym spokojnym ruchem przeciągnij po niej, wykonując ruchy od uchwytu do czubka nożyczek. Zrób kilka powtórzeń.

Innym rozwiązaniem jest wykorzystanie papieru ściernego o gradacji ok. 200. Blister papieru złóż na pół (chropowatą stroną do zewnątrz) i zacznij go ciąć na paski. Wykonaj około 20-30 takich pasków, starając się używać całego ostrza nożyczek. Następnie przetrzyj ostrze wilgotną ściereczką, osusz je i zrób próbę na dowolnej kartce papieru – jeśli efekt nie będzie zadowalający, powtórz cały proces raz jeszcze.

Czytaj także: Jak naostrzyć i smarować nożyce do żywopłotu?

Piła tarczowa to narzędzie rotacyjne, które ma kształt okrągłego brzeszczotu. Jej zadaniem jest cięcie drewna i materiałów drewnopochodnych. Ostrzenie pił przywraca ich sprawność i skraca czas obróbki materiału. Warto jednak pamiętać, że w przypadku pił tarczowych nie należy ostrzyć kręgów z brakującymi lub uszkodzonymi zębami. W takim przypadku niezbędny jest zakup nowego ostrza.

Do pracy potrzebujesz tarczę szlifującą z białego lub szarego korundu – najlepiej o średniej ziarnistości i twardości oraz z porowatą lub bardzo porowatą strukturą wzmocnioną spoiwem bakelitowym lub ceramicznym. Ostrzenie pił tarczowych przebiega w układzie natarcie- przyłożenie w cyklu 1:3. Alternatywną do wykonania “na szybko” jest użycie metalowego pilnika. Przy tej metodzie trzeba jednak pamiętać, aby wykonać identyczną liczbę powtórzeń dla każdego zęba.

Czytaj także: Podstawowe narzędzia i maszyny ogrodnicze

Ostrzenie piły łańcuchowej powinno poprzedzać odpowiednie jej przygotowanie. Zacznij od wyczyszczenia piły, np. używając rozpuszczalnika do żywic. Następnie skontroluj jej stan – sprawdź, czy nigdzie nie pojawiają się pęknięcia lub uszkodzenia elementów konstrukcyjnych. Zużyte lub zepsute części wymień na nowe. Kolejnym krokiem jest sprawdzenie napięcia. Wykonując ostrzenie łańcucha piły spalinowej, należy zwiększyć jego napięcie – dzięki temu zęby nie będą się przechylać i łatwiej utrzymasz właściwy kąt. Po zakończeniu pracy trzeba przywrócić stopień napięcia odpowiedni dla cięcia.

Teraz wyznacz ząb odniesienia, czyli najkrótszy ząb tnący – najlepiej zaznacz go mazakiem. Wysokość zęba odniesienia jest wskazówką, do jakiej długości będziesz skracać wszystkie pozostałe zęby w pilarce. Jeżeli ostrzenie piły łańcuchowej planujesz wykonywać metalowym pilnikiem, zacznij od spiłowania zęba odniesienia, a następnie zajmij się ostrzeniem pozostałych. Pracę ułatwi Ci zamontowanie prowadnicy w imadle lub stojaku do ostrzenia. Jeżeli najkrótszy ząb znajduje się w prawym rzędzie – prowadnicę zamontuj końcem zwróconym w lewą stronę. W przypadku, gdy jest on ulokowany w lewym rzędzie – prowadnicę zamocuj końcem zwróconym w prawą stronę. Ustaw ząb odniesienia we właściwym obszarze ostrzenia i włącz hamulec piły łańcuchowej. Przed przesunięciem piły i rozpoczęciem piłowania następnej partii zębów tnących, zwolnij hamulec.

Do ostrzenia użyj pilnika dedykowanego do piły łańcuchowej i dopasuj jego średnicę do podziałki umieszczonej na pile. Oznaczenie znajdziesz po zewnętrznej stronie ogranicznika zagłębienia. Sprawdź wartość i dobierz do niej odpowiednią średnicę pilnika. Jedną ręką chwyć uchwyt pilnika, drugą przeciągnij go do przodu po zębie tnącym. Przyłóż pilnik w takiej pozycji, aby poprowadzić go od wewnątrz do zewnątrz po zębie odniesienia. Pamiętaj, że pilnik ściera metal tylko podczas ruchu do przodu, przy ruchu powrotnym możesz więc lekko unieść go nad ostrze.

Łańcuch pilarki należy ostrzyć zwykle pod kątem 30° – równolegle do znacznika serwisowego kąta ostrzenia. Podczas pracy wykonuj ruchy w taki sposób, aby ¼ średnicy pilnika wystawała ponad górną połać zęba. Wynik ostrzenia możesz sprawdzić, obserwując refleksy świetlne na krawędzi tnącej. Jeżeli są zauważalne, kontynuuj ostrzenie. Jeśli na ostrzu nie widać refleksów, ząb odniesienia jest ostry i możesz przejść do obróbki kolejnych ostrzy – piłując je na długość pierwszego zęba. Po zakończeniu pracy, odwróć pilarkę o 180° i wykonaj ostrzenie zębów z drugiej strony.

Na koniec dostosuj jeszcze ogranicznik zagłębienia. Jego odstęp zmniejsza się poprzez ostrzenie zęba tnącego. Do oceny odstępu wykorzystaj przymiar kontrolny pasujący do podziałki łańcucha – przyłóż go do piły i sprawdź, czy ogranicznik zagłębienia wystaje ponad przymiar. Jeżeli tak, trzeba go ostrożnie spiłować. Na tym etapie trzeba jednak zachować ostrożność, ponieważ piłując ogranicznik zbyt nisko, zwiększysz skłonność piły do odbić wstecznych podczas cięcia.

Stępioną pilarkę możesz naostrzyć przy użyciu ostrzałki do pił łańcuchowych. Jest to metoda znacznie szybsza, niż manualna praca z pilnikiem, jednak wymaga wprawy i zręczności. Bez doświadczenia łatwo możesz przegrzać łańcuch i sprawić, że nie będzie on już nadawał się do pracy. Profesjonalna ostrzałka do pił łańcuchowych ma bardziej wyraźną i dokładną skalę ostrzenia. Kąt ostrzenia możesz w niej regulować poprzez ustawienie podstawy napinacza i regulację głowicy silnika oraz tarczy. Pozwala to na uzyskanie jeszcze większej powtarzalności ustawień kątów ostrzenia, minimalizując skrawane warstwy, co zapewnia łańcuchowi większą żywotność. Ostrzałka do pił łańcuchowych sprawdzi się podczas ostrzenia łańcuchów pilarek elektrycznych oraz spalinowych.

Do ostrzenia noży i innych przyrządów do cięcia przydaje się ostrzałka, kamień, osełka, metalowy pilnik i szlifierka kątowa. Każde z nich różni się zastosowaniem, sposobem obsługi i uzyskiwanymi efektami.

Osełka może być wyprodukowana z piaskowca lub ziaren ściernych wymieszanych ze spoiwem ceramicznym. Jej powierzchnia zwykle jest pokryta materiałami naturalnymi – diamentem, korundem, kwarcem lub syntetycznymi – elektrokorundem, węglikiem krzemu, węglikiem boru. Osełki różnią się głównie kształtem: okrągłe (do ostrzenia nożyc), trójkątne (do ostrzenia dłut), owalne (do sekatorów), płaskie i prostokątne – mocowane przy blacie roboczym oraz wielkością i twardością ziaren ściernych.

Ostrzałka dostępna jest w kilku wydaniach, np. ostrzałka do piły łańcuchowej, do noży lub wierteł. Pozwala na szybkie i sprawne przywrócenie dawnej ostrości przy jednoczesnym zachowaniu stanu zużycia narzędzia. Popularne rodzaje ostrzałek to: elektryczne, typu pręt, systemy ostrzące i bloki kamienne.

Kamień do ostrzenia noży może być wodny lub diamentowy. Pierwszy nadaje się do noży metalowych, a drugi do metalowych i ceramicznych. Dostępne w sprzedaży kamienie różni nie tylko rodzaj, ale także gradacja – stopień porowatości trzeba dopasować do etapu ostrzenia noża:

• gradacja 200-700 – nadaje odpowiedni kąt ostrzu, możesz użyć go do naprawy krawędzi tnącej oraz usunięcia szczerb;
• gradacja 500-1000 – zalecana podczas ostrzenia właściwego;
• gradacja powyżej 1000 – służy do wygładzania krawędzi tnącej.

Metalowy pilnik jest wytrzymały i sprawdza się podczas ostrzenia narzędzi manualnych i mechanicznych. Dzięki różnorodnym kształtom przydaje się do ostrzenia pił, hebli, siekier i rozmaitych świdrów. Pilniki składają się z części roboczej i uchwytu, na którym osadzona jest rękojeść. Poszczególne modele różnią się między sobą rozmiarem, wielkością zębów oraz kształtem (owalne, trójkątne, okrągłe, prostokątne, płaskie, soczewkowe, kwadratowe, mieczowe, półokrągłe i inne).

Szlifierka kątowa to sprzęt, który skraca czas pracy, ale wymaga największej wprawy i użycia krążków ściernych o różnej gradacji. Podczas używania szlifierki może dojść do rozgrzania narzędzia tnącego do wysokiej temperatury, co będzie skutkować utratą właściwości (np. w przypadku noża). Ułatwieniem podczas pracy jest stosowanie podpórek, które zapobiegają kontaktowi metalu z powierzchnią ścierającą i wykorzystanie wody do schłodzenia ostrza.